یادنامه طبری صفحه 239

خطیب بغدادی (م 463) محدّث، مورّخ و اصولی بنام از تفسیر طبری چنین یاد کرده است:

«طبری را کتابی در تفسیر است که کسی همانند آن را تصنیف نکرده است». 34

نووی (م 677) فقیه و محدّث معروف در کتاب خود آورده است:

«کتاب ابن جریر در تفسیر چنان است که کسی همانندش را تألیف نکرده است». 35

ابن تیمیه (م 728) از بزرگان علم حدیث و فقه و تفسیر، که به شیخ الاسلام معروف بود، در اهمیّت و اعتبار تفسیر طبری چنین نظر داده است:

«تفسیر محمد بن جریر طبری را از صحیح‌ترین تفاسیر باید دانست که در دسترس مردم است، زیرا گفتار پیشینیان را با اسانید ثابت ذکر می‌کند، در تفسیرش بدعتی وجود ندارد، و نیز به نقل روایت از راویان متّهم به کذب نمی‌پردازد». 36

سیوطی (م 911) فقیه و محدّث و ادیب و مورّخ و مفسّر مشهور که بیش از ده اثر علمی در علوم قرآنی از خود برجای گذارده و دو تفسیر به نامهای «الدّرّ المنثور فی التفسیر بالمأثور» و «تفسیر الجلالین» را نیز تصنیف کرده است، در چند مورد به توصیف تفسیر طبری پرداخته و گفته است:

«تفسیر ابن جریر طبری از عظیم‌ترین و برترین تفاسیر است و ابن عطیّه از آن بسیار نقل می‌کند 37. ابن جریر اقوال را بررسی و توجیه نموده و بر یکدیگر ترجیح می‌دهد و از اعراب و نتیجه‌گیری از آنها نیز بحث می‌کند، و از این جهت بر دیگر مفسّران برتری دارد.

اگر بگویی به کدامین تفسیر ارشاد می‌کنی و بیننده را بر اعتماد بر آن امر می‌نمایی، می‌گویم: تفسیر امام ابو جعفر بن جریر طبری که علمای معتبر اجماع کرده‌اند که در تفسیر مانند آن تألیف نشده است 38، زیرا طبری روایت و درایت را توأما در آن فراهم آورده است. 39

جرجی زیدان (م 1332) تاریخ‌نویس، روزنامه‌نگار و زبان‌دان معروف عرب راجع به تفسیر طبری در کتاب تاریخ آداب اللغة العربیّة آورده است:

«در عصر عبّاسی دوّم، علم تفسیر رشد و کمال یافت و در آن، تفسیر کبیر ابو جعفر ابن جریر طبری پدید گشت که در آن اقوال صحابه و تابعین فراهم آمده بود. وجه امتیاز