یادنامه طبری صفحه 252

(1/ 198)، لبید بن ابی ربیعة (1/ 198)، نابغه بنی ذبیان (1/ 198)، عبد بنی الحسحاس (1/ 198)، زهیر بن ابی سلمی (1/ 376)، خفاف بن ندبة (1/ 397)، طرفة بن العبد (1/ 406)، ابو الاسود دئلی (1/ 442) و شاعران دیگر پرداخته شده است.

5- تاریخ. در مسائل تاریخی شواهدی شعری از حادثة بن بدر (6/ 221)، معبد ابن ابی معبد خزاعی (4/ 179، 181) آدم (6/ 190)، حطم بن هند بکری (6/ 58) و جز آنان نقل شده است.

ناگفته نماند که طبری در بسیاری از موضوعات فوق الذکر به شعر شاعران عرب استشهاد کرده ولی از قائل آنها نامی نبرده است. 90 همچنین درآوردن شاهد مثال، غالبا به یک بیت و بعضا به دو یا چند بیت اکتفا کرده و در پاره‌ای موارد نیز به درج مصراعی پرداخته است. 91 نگرش انتقادی طبری در شعر چندان درخور توجّه است که در برخی موارد، پس از آوردن شاهد مثالی مجهول القائل، نام سراینده را مشخّص می‌سازد و در مواردی که شعری را محرّف می‌یابد، بلافاصله به تصحیح و اصلاح آن می‌پردازد. 92

ب: بعد روائی‌

این بعد، که گسترده‌ترین ابعاد تفسیر طبری است، دارای خصایص و ویژگیهای چشمگیری است که اهمّ آنها توجیه اقوال صحابه و تابعین در تفسیر آیات بیّنات و تبیین قول مرجّح پس از موازنه‌ای منطقی بین روایات است. طبری از آنجا که حافظ و محدّثی توانمند بوده، در بسیاری از موارد، با دقّت در مفهوم اخبار و بررسی آنها، استنباط خود را به عنوان قول مرجّح بیان کرده و به اقامه دلیل و ذکر شواهد نیز اهتمام ورزیده است.

طبری هر چند که در پاره‌ای موارد از اطناب مملّ که فایدتی بر آن مترتّب نیست، پرهیز می‌کند، امّا گاهی در معانی الفاظی از قرآن، روایات متعدّدی را مورد بررسی قرار می‌دهد که چندان ضروری به نظر نمی‌رسد؛ بویژه که در نهایت، نظر مشخصی را هم ارائه نمی‌دهد. 93 روش وی در اسناد بدینگونه است که غالبا با الفاظی چون «حدّثنی، حدّثنا و حدّثت عن ...» 94 مستقیما به نقل روایات از مشایخ و اساتید خود می‌پردازد و در مواردی معدود با نکاتی از قبیل «أخبرنی و أخبرنا» 95 تسامحا مرویّات خود را ذکر می‌کند که احتمال می‌رود نقل اینگونه روایات به طریق اجازه از بعض اساتیدش صورت