یادنامه طبری صفحه 255

طرق روایات در تفسیر طبری به گونه‌ای است که بعضا علمای علوم قرآنی بر آن خرده گرفته و به ضعف و انقطاع برخی از آنها اشاره کرده‌اند، چنانکه سیوطی صریحا در این باره گفته است:

«طریق ضحّاک از ابن عبّاس منقطع است، زیرا که ضحّاک او را درک نکرده، و چون روایت بشر بن عماره از ابی روق از او به آن منضم شود ضعیف خواهد بود از جهت ضعف بشر؛ و ابن جریر و ابن ابی حاتم از این نسخه بسیار آورده‌اند». 102

نمونه این طریق در تفسیر طبری راجع به معنای «منّ» بدینگونه آمده است:

«و حدّثت عن المنجاب بن الحارث، قال: حدثنا بشر بن عمارة، عن أبی روق، عن الضحّاک، عن ابن عبّاس فی قوله (المنّ) قال: المنّ: الّذی یسقط من السماء علی الشجر، فتأکله النّاس». 103

سیوطی طریقی دیگر را مورد انتقاد قرار داده و چنین بیان داشته است:

«و از طریق عوفی از ابن عبّاس، ابن جریر و ابن ابی حاتم بسیار آورده‌اند، عوفی ضعیف است ولی واهی نیست، و گاهی ترمذی احادیثی از او را حسن می‌شمرد». 104

خلیلی نیز در ارشاد، از روش روایت ابو صالح از معاویة بن صالح، از علی بن ابی طلحه، از ابن عبّاس یاد کرده و گفته است: «حفّاظ اجماع کرده‌اند بر اینکه ابن ابی طلحه آن را از ابن عبّاس نشنیده است». 105

گفتار خلیلی بر انقطاع رجال اسناد دلالت دارد و ابن جریر از این طریق روایات فراوانی را در تفسیر خود آورده 106 و گاهی بر نادرست بودن خبر علی بن ابی طلحه از ابن عبّاس نیز تصریح کرده است. 107

یکی از طرق روایت که در تفسیر طبری کاربردی بسیار دارد، طریق اسباط از سدّی از ابو مالک و از ابو صالح از ابن عبّاس، و از مرّة از ابن مسعود، و از جمعی از صحابه است 108 که غالبا با حذف تعدادی از رجال اسناد به صورت «حدّثنی موسی بن هارون، قال: حدثنا عمرو، قال: حدثنا اسباط عن السدّی ...» ضبط شده است. 109 البتّه، تفسیر سدّی که طبری آنرا به طریق مزبور روایت کرده است، به تنهایی مورد اعتماد مفسّران بوده، امّا به روایت اسباط توثیق و تأیید قطعی نیافته است، زیرا به گفته سیوطی اسباط مورد اتّفاق نیست، 110 و نیز مفسّری چون ابن ابی حاتم (م 327) که به نقل صحیح‌ترین