یادنامه طبری صفحه 261

ص 153- 154.

______________________________
(31)- الفهرست- ابن ندیم، ص 292. در وصف حال ابن ندیم بنگرید به: الکنی و الالقاب، ج 1، 640 و ریحانة الادب، ج 8، ص 252- 253.
(32)- تاریخ بغداد، ج 2، ص 163 و معجم الادباء، ج 18، ص 42 و شذرات الذهب، ج 2، ص 260 و مناهل العرفان، ج 1، ص 497. منظور ابو حامد از عبارت مزبور این است که در قبال عظمت و ارزش تفسیر طبری، پیمودن راهی طولانی تا چین و تحمّل مشقّت در این راه، کار مهمّی نیست. شرح حال اسفرایینی را در «الکنی و الالقاب، ج 2، ص 25- 26 و معجم المؤلفین، ج 2، ص 65» می‌توان از نظر گذراند.
(33)- طبقات المفسّرین- سیوطی، ص 31.
(34)- تاریخ بغداد، ج 2، ص 163. در احوال خطیب بغدادی بنگرید به: معجم المؤلّفین، ج 2، ص 1 و الکنی و الالقاب، ج 2، ص 207- 214.
(35)- مناهل العرفان، ج 1، ص 497. در احوال نووی بنگرید به: معجم المؤلفین، ج 13، ص 202.
(36)- فتاوی ابن تیمیة، ج 2، ص 192- به نقل از کتاب «التفسیر و المفسّرون، ج 1، ص 208». در احوال ابن تیمیه بنگرید به: معجم المؤلفین، ج 1، ص 26 و ریحانة الادب، ج 7، ص 432- 434.
(37)- الاتقان فی علوم القرآن، ج 2، ص 564.
(38)- همان مأخذ، ص 597، 599. در احوال سیوطی بنگرید به: ریحانة الادب، ج 3، ص 148- 151 و معجم المؤلّفین، ج 5، ص 128.
(39)- طبقات المفسّرین- سیوطی، ص 30.
(40)- تاریخ آداب اللّغة العربیّة، ج 2، ص 248. در احوال جرجی زیدان بنگرید به: معجم المؤلّفین، ج 3، ص 125.
(41)- معجم الادباء، ج 18، ص 62.
(42)- همان مأخذ، ص 59- 60.
(43)- تاریخ بغداد، ج 2، ص 167.
(44)- به ترتیب بنگرید به: تفسیر طبری، ج 15، ص 263؛ ج 4، ص 175؛ ج 3، ص 281؛ ج 5، ص 203؛ ج 29، ص 139؛ ج 1، 344، 182.
(45)- به ترتیب بنگرید به: تفسیر طبری، ج 30، ص 63؛ ج 29، ص 69، 75. ج 1، ص 148.
(46)- به ترتیب بنگرید به: تفسیر طبری، ج 1، ص 543، 189، 112؛ ج 18، ص 81؛ ج 19، ص 6. نیز برای اطلاع از نمونه‌های مشابه دیگر رجوع کنید به همین مأخذ: ج 1، ص 107، 133، 350، 353، 354، 360، 395، 420، 545، 573؛ ج 18، ص 41، 127، 141؛ ج 27، ص 128؛ ج 29، ص 74، 147، 157.
(47)- تفسیر طبری، ج 1، ص 33، 41. در وجوه تفسیر نظریاتی دیگر نیز بیان شده است که از جمله آنهاست نظر ابن النقیب و ابو حیّان و زرکشی. بنگرید به: الاتقان فی علوم القرآن، ج 2، ص 576- 578. به عقیده نگارنده، نظر مفسّر بزرگ، علّامه طباطبائی از دقیق‌ترین و کامل‌ترین نظریّاتی است که تاکنون ابراز شده است. رجوع کنید به: قرآن در اسلام، ص 74- 88.
(48)- سوره آل عمران (3)، آیه 7.
______________________________
(49)- تفسیر طبری، ج 1، ص 34. زرکشی در کتاب البرهان راجع به روایت ابن عبّاس در وجوه تفسیر قرآن مفصّلا بحث کرده و به توضیح آنها پرداخته است. رجوع کنید به: الاتقان فی علوم القرآن، ج 2، ص 574- 576.
(50)- معجم الادباء، ج 18، ص 64، 65.
(51)- تفسیر طبری، ج 1، ص 40- 41.
(52)- الاتقان فی علوم القرآن، ج 2، ص 549.
(53)- المیزان فی تفسیر القرآن، ج 3، ص 46. نیز رجوع کنید به: الاتقان، ج 2، ص 549- 552.
(54)- همان مأخذ، ج 3، ص 63- 64 و ص 46- 47.
(55)- رجوع کنید به معجم الادباء، ج 18، ص 49- 53، 55، 56. طبری در سال 253 ه. به فسطاط مصر و در سال 256 ه- دوباره به مصر درآمد و سفر دوّم وی به طبرستان نیز در سال 290 ه- اتفّاق افتاد. همین مأخذ، ص 52، 53، 56.
(56)- معجم الادباء، ج 18، ص 61.
(57)- همان مأخذ.
(58)- وفیات الاعیان، ج 3، ص 332.
(59)- طبقات المفسّرین- سیوطی، ص 31 و طبقات المفسّرین- شمس الدّین محمّد داودی، ج 2، ص 109.
(60)- معجم الادباء، ج 18، ص 44.
(61)- الاتقان فی علوم القرآن، ج 2، ص 570- 572. نیز رجوع کنید به: تفسیر شیخ ابو الفتوح رازی، ج 1، ص 1، 2؛ تفسیر القرآن الکریم- سیّد عبد اللّه شبّر، ج 1، ص 21- 31؛ المیزان فی تفسیر القرآن، ج 3، ص 77؛ التفسیر الکاشف- محمّد جواد مغنیّه، ج 1، ص 9؛ و مناهل العرفان فی علوم القرآن، ج 1، ص 519.
(62)- مستدرک سفینة البحار، ج 8، ص 198- 199.
(63)- رجوع کنید به: نفائس الفنون فی عرائس العیون، ج 1، ص 370- 372 و مناهل العرفان فی علوم القرآن، ج 1، ص 520- 522.
(64)- بنگرید به: تفسیر طبری، ج 9: ص 22، آیه 119؛ ص 47، آیه 141؛ ص 56، آیه 144، ص 69، آیه 151 و ج 11: ص 114، آیه 32، 33؛ ص 121، آیه 48، 49؛ ص 122، آیه 50، 51، 52، 53.
(65)- برای نمونه به تفسیر طبری، ج 1، ص 186 رجوع کنید.
(66)- به عنوان مثال، بحث در مسئله فیئ سوره انفال به سوره حشر موکول شده است. تفسیر طبری، ج 10، ص 2.
(67)- فی المثل، از آنجا که طبری راجع به واژه «خشیه» در مباحث قبلی به تفصیل سخن گفته است، اعاده مطلب را روا ندانسته و این چنین بیان داشته است: «و قد دللنا فیما مضی علی معنی الخشیة، و أنّها الرهبة و المخافة، فکرهنا إعادة ذلک فی هذا الموضوع». تفسیر طبری، ج 1، ص 365.
(68)- معجم الادباء، ج 18، ص 45.
(69)- بنگرید به: تفسیر طبری، ج 3، ص 152- راجع به قرائت کلمه «کتبه» در آیه 285 از سوره بقرة.
(70)- تاریخ بغداد، ج 2، ص 163.
(71)- معجم الادباء، ج 18، ص 66.