یادنامه طبری صفحه 28

طبری نه تنها در تفسیر مورد ستایش دانشمندان متقدم و متأخر بوده بلکه راجع به او در تمام علومی که بدانها شناخته شده بود به مدح و ثنایش زبان گشودند.

خطیب بغدادی از ابی بکر [بن کامل یا ابن بالویه] آورده که درباره طبری می‌گفت:

کان قد جمع من العلوم ما لم یشارکه فیه أحد من أهل عصره، و کان حافظا لکتاب اللّه، عارفا بالقراءات، بصیرا بالمعانی، فقیها فی أحکام القرآن ...

تحقیقا طبری در جامعیت نسبت به علوم [اسلامی] در میان معاصرانش بی‌همتا، و نیز حافظ قرآن، آشنا به قراءات، بصیر و بینا نسبت به معانی، فقیه در احکام قرآن، دانا به سنن و طرق آن، آگاه نسبت به طرق صحیح و سقیم، آشنا به ناسخ و منسوخ، عارف به اقوال صحابه و تابعین و پیشینیانشان، عالم به مسائل حلال و حرام، آگاه به ایام و اخبار مردم ... بوده است 40

عبد العزیز طبری درباره او گفته است:

کان کالقارئ الّذی لا یعرف إلّا القرآن، و کالمحدّث الّذی لا یعرف إلّا الحدیث، و کالفقیه الّذی لا یعرف إلّا الفقه، و کالنّحوی الّذی لا یعرف إلّا النّحو، و کالحاسب الّذی لا یعرف إلّا الحساب، و کان عالما بالعبادات، جامعا للعلوم، و إذا جمعت بین کتبه و کتب غیره وجدت لکتبه فضلا علی غیرها. 41

طبری به‌سان یک فرد کارآمد در قرائت بود که جز قرائت قرآن با فنّ دیگری آشنایی به هم نرسانده، و مانند محدثی بود که صرفا در حدیث تخصّص داشته، و چون فقیهی بود که دارای تخصص در فقاهت بوده، و همچون یک نحوی متضلّعی بود که فقط در نحو مهارت به دست آورده، و همانند عالم حاذق در حساب بود که تنها در علم حساب آشنایی عمیق داشته است. وی دانای به عبادات و جامع علوم و دانشها بوده است و اگر کتابهای او را در کنار کتابهای دیگران قرار دهی [و به ارزیابی آنها بپردازی] برای کتابها و آثار او مزیت و برتری نسبت به کتابهای دیگران را [به خوبی] می‌یابی.

و چنانکه خواهیم دید ابن سبکی در طبقات الشافعیه و دانشمندان دیگر در کتابهای خود نه تنها در ستایش از شخصیت علمی و معنوی طبری به هیچ وجه دریغ نکرده‌اند بلکه فزون از حدّ معمول وی را در جهات مختلف ستوده‌اند.

ثعلب درباره طبری می‌گفت او دارای رأیی درست و نیکو و روشی خوش