یادنامه طبری صفحه 287

دانش تفسیر در نخستین سالهای سده چهارم هجری با نام محمّد بن جریر طبری آملی نامبردار است و در دهه‌های نخستین سده ششم هجری با نام حسین بن علی بن محمّد بن احمد الخزاعی النیشابوری مشهور به ابو الفتوح رازی. طبری در واپسین سالهای قرن سوم هجری تفسیر عظیم خود مشهور به جامع البیان فی تفسیر القرآن را در بغداد به عربی می‌نوشت بر مشرب عامّه؛ و ابو الفتوح در نخستین سالهای قرن ششم هجری کتاب خود موسوم به روض الجنان و روح الجنان را در ری به پارسی دری فراهم می‌آورد بر مذاق خاصّه.

دویست سال فاصله زمانی که میان این دو مفسّر کبیر قرآن کریم وجود دارد هم توانست مذهب حقّه جعفری را به آن درجه از پیشرفت و گستردگی در میان پارسی‌زبانان مسلمان برساند که خود را به داشتن تفسیری به زبان مادری خویش نیازمند ببینند، و هم زبان نوپای فارسی را قادر ساخت که به چنان کمال و پویندگی و وسعتی دست یابد تا بتواند انواع مفاهیم فقهی، کلامی، فلسفی، تاریخی، ادبی و ... را که در این تفسیر عزیز مطرح شده، به بهترین وجهی برتابد.

از هفت سال پیش که به مناسبتی میمون نظرم به تفسیر گرانقدر روض الجنان جلب شد و به یاری هم‌قدم پاک‌باخته‌ام دکتر محمّد مهدی ناصح به گردآوری نسخه‌ها و