یادنامه طبری صفحه 30

طبری و کتاب تفسیرش جامع البیان عن تأویل آی القرآن‌

در جستجوی نام و عنوان این تفسیر

تا آنجا که نگارنده به تفحّص و تصفّح کتاب تفسیر طبری پرداخت، دیده نشد که طبری در این کتاب آن را با نام جامع البیان عن تأویل آی القرآن و یا جامع البیان با پسوند و پیوست دیگری از قبیل «فی تفسیر القرآن»، «فی تأویل آی القرآن»، و «فی تأویل القرآن» معرفی کرده باشد؛ یعنی در کتاب تفسیر نامی برای آن ذکر نمی‌کند.

طبری در کتاب تاریخ الأمم و الملوک یا تاریخ الطبری طبع دار المعارف (در مجلّد اول، صفحه 98) عنوان و نام جامع البیان عن تأویل آی القرآن را برای کتاب تفسیرش یاد می‌کند و می‌گوید:

... و قیل أقوال فی ذلک قد حکینا منها جملا فی کتابنا المسمّی جامع البیان عن تأویل آی القرآن فکرهنا إطالة الکتاب بذکر هذا فی هذا الموضع.

بنابراین، باید گفت نام و عنوان کامل و صحیح کتاب تفسیر طبری جامع البیان عن تأویل آی القرآن است و لذا دانشمندان مقدّم و نویسندگان پیشین، شاید از آن رو که تاریخ الامم و الملوک طبری را در این قسمت ندیده‌اند و یا کتاب تفسیر او را با انتساب به نام مؤلفش یاد کرده‌اند، از طبری تفسیری به نام جامع البیان ... یاد نمی‌کنند بلکه از این کتاب با عنوانهای «تفسیر ابن جریر»، «تفسیر محمد بن جریر»، «تفسیر الطبری» و امثال آنها نام می‌برند. حتی چلبی در کشف الظنون در حرف «جیم» از تفسیر طبری با نام جامع البیان ... گزارشی ندارد، بلکه در حرف تاء ذیل عنوان «تفسیر ابن جریر» این کتاب را می‌شناساند. 46 اسماعیل پاشا نام نادرستی از تفسیر طبری ذکر کرده، گزارش کوتاهی درباره آن می‌نویسد. وی از تفسیر طبری با تعبیر جامع البیان فی تأویل القرآن نام می‌برد. 47