یادنامه طبری صفحه 305

خاص خود که بعدها سرمشق اکثریت مورخان شد، آغاز کرد. اکنون به ذکر منابع کار و کیفیت تألیف و تصنیف طبری می‌پردازیم.

منابع طبری در تدوین تاریخ:

طبری بیشتر از آثار مکتوب نیمه‌اول قرن نخست تا نیمه‌اول قرن سوم (50- 250 ه) سود جسته است و از تألیفات معاصرینش بهره برنگرفته است 8. منابع کار طبری بر حسب موضوعات به شرح زیر است:

1. در تاریخ پیامبران و فرستادگان الهی، کتب تفسیر و سیره ابن اسحاق و کتابهای وهب بن منبّه.

2. در تاریخ ایران، ترجمه کتب ایرانی به عربی بویژه کتابهای ابن مقفّع و هشام کلبی و آنچه از معلومات و اطلاعات تدوین شده و اسناد حیره که به دست او رسیده است.

3. در تاریخ روم. آنچه از کتابهای نصاری که به عربی نقل شده است.

4. در تاریخ یهود، تکیه بر کتب و قصص تورات.

5. در تاریخ عرب پیش از اسلام. از آنچه عبید بن شریّه و محمد بن کعب قرظی و وهب بن منبّه، و بویژه هشام کلبی و ابن اسحاق، نگاشته‌اند، سود برده است.

6. در سیره نبوی، به تألیفات ابان بن عثمان و عروة بن زبیر و شرحبیل بن سعد و موسی بن عقبه و عاصم بن عمر و ابن شهاب زهری و ابن اسحاق، تکیه داشته است.

7. در تدوین جنگهای ارتداد «حروب الرّدة» و فتوحات اسلامی از سیف بن عمر اسدی:* و مدائنی، بهره جسته است.

8. در نگارش جنگهای جمل و صفّین به نوشته‌های ابو مخنف و مدائنی و سیف بن عمر، اعتماد کرده است.

9. تاریخ امویان را از عوانة بن حکم و ابو مخنف و مدائنی و واقدی و عمر بن شبّه و هشام کلبی، گرفته است.

10. در نگارش تاریخ عبّاسیان، از نوشته‌های احمد بن ابی خیثمه و احمد بن زهیر و مدائنی و عمر بن راشد و هیثم بن عدیّ و واقدی و ابن طیفور، استفاده کرده است 9.