یادنامه طبری صفحه 31

اکثر نویسندگان ترجمه احوال طبری کتاب تفسیر او را به نام خود وی اضافه کرده و آن را بدو منتسب داشته و بدین صورت از آن یاد می‌کنند:

«تفسیر الطبری»، «تفسیر محمد بن جریر»، «تفسیر ابن جریر». و با آنکه نام کامل کتابهای دیگر او را می‌نویسند لکن در گزارش این مطلب که او را تفسیری است می‌گویند: «له کتاب فی التفسیر»، «کتاب التفسیر»، «کتاب ابن جریر فی التفسیر» و امثال آنها، و عنوان جامع البیان را ذکر نمی‌کنند. 48

در دیباچه تفسیر طبری عباراتی دیده می‌شود که شاید بعدا طبری عنوان جامع البیان عن تأویل آی القرآن را از لابلای آن استخراج کرده و در کتاب تاریخ الامم و الملوک این عنوان را در خور کتاب تفسیرش یافته و آن را متذکر گردیده است؛ چرا که او در همین دیباچه می‌گوید:

«و نحن فی شرح «تأویله» و «بیان» ما فیه من معانیه، «مستوعبا» لکل ما بالناس إلیه الحاجة من علمه، و «جامعا» ... و انّ أوّل ما نبدء به «الإبانة» عن الأسباب التی البدایة بها أولی ... و ذلک «البیان عما فی آی القرآن» عن المعانی التی من قبلها ...». 49

علاوه بر این، در تفسیر طبری- چه در مقدمه و چه در اصل تفسیر- در اکثر قریب به تمام موارد، عنوان «البیان» در مواضعی اندک و یا عنوان «بیان» در اکثر مواضع و نیز واژه «تأویل» به کار رفته است:

- القول فی البیان عن اتفاق معانی آی القرآن.

- بیان کون فصاحة القرآن معجزة. 50

- بیان کون اللّه لا یخاطب بما لا نفهمه. 51

- ...

- بیان ان إحدی الکلمتین من الرحمن الرحیم لا تغنی عن الأخری من جهة الأثر. 52

- بیان فساد من زعم أن العرب لا تعرف الرحمن. 53

- القول فی تأویل اسماء القرآن و سورة و آیة. 54

- القول فی تأویل الإستعاذه، تأویل قوله: أعوذ ... 55