یادنامه طبری صفحه 312

بررسی نقاط قوت و ضعف طبری، بیان خواهیم کرد.

نقاط قوّت و ضعف طبری:

نگاه طبری به تاریخ و روش او در نگارش تاریخ، متأثر از پژوهشها و فرهنگ اوست به مثابه محدثی فقیه. او در نگارش تاریخ خود بر دو اندیشه اساسی در تاریخ تکیه دارد: الف) وحدت رسالتهای آسمانی (انبیاء) از سویی؛ ب) اهتمام به آزموده‌های امّت و اتصال آن به زمان از سوی دیگر. ارزش حادثه‌ها در نظر طبری به میزان قوّت اسناد آن بستگی دارد. هر چه سند به حادثه نزدیکتر باشد، از اهمیّت بیشتری برخوردار است. از این طریق، ما از خلال نوشته‌های او، به روایات تاریخی تازه‌ای دست می‌یابیم که تنها در کتاب او وجود دارد. روایات در مسیر نقل و دست به دست شدن، تحت تأثیر عوامل گوناگون، همانند حافظه، امیال شخصی، انگیزه‌ها و جز آن، دستخوش تغییر می‌شود.

از این‌رو نمی‌توان حتی پس از نقد و بررسی آنها، به طور جزم، حکم به سلامت و دقت در آنها کرد. چون پای «رأی» یا نظر شخصی غیر مصون از لغزش به میان آید- و این خود ابتدای اشتباه است- برای احتراز، بهتر است که تنها به ذکر روایات کسانی از مورخین که موثق‌اند، اکتفاء شود. مسؤولیت صحت آن هم به عهده خود آنهاست. طبری پیوسته از اظهار رأی و نظر خودداری کرده و بندرت اتّفاق می‌افتد که روایتی را بر دیگری ترجیح دهد، بلکه پس از ذکر روایات مقبوله (از نظر خود او)، بی‌طرفی آشکار را برمی‌گزیند. نگاه طبری به تاریخ، به واقع، نگاه به بیان مشیّت الهی است و تاریخ از دید او مخزن و یا امانتکده آزموده‌های امت‌هاست.

امتیازات تاریخنگاری طبری‌

از ممیزات این شیوه از نگارش، آن است که چون او می‌خواسته است، همانند سلف محدّث خود، همه روایات تاریخی اسلامی را یکجا در کتابش کنار هم بچیند، از این ره‌آورد خدمتی ارزنده به تاریخ اسلام کرده است. وی در بررسی کلیه مصادر و منابع سخت اهتمام داشته و ما بوضوح درمی‌یابیم که سیر تطور نگارش تاریخی عصر اول را به پایان آورده است 22.