یادنامه طبری صفحه 313

امتیازات عمده دیگر تاریخ‌نگاری طبری اینهاست: 1. مواد تاریخی او نسبتا از اعتبار و وثاقت بیشتر و بهتری برخوردارست؛ 2. بیشتر به ذکر امور و شؤون سیاسی می‌پردازد نه فرهنگ و تمدن؛ 3. درباره تاریخ ایران حقایقی آورده است که در هیچ متن معتبر عربی دیگری دیده نمی‌شود؛ 4. در مورد تاریخ روم، با اینکه از نظر منبع فقیر بوده، دقت به کار برده است؛ 5. از آوردن اخبار حوادث تاریخی خسته نمی‌شود، بلکه تا حدودی بیطرفی را رعایت کرده است؛ 6. حوادث عصر خود را فروگذاشته و بدان نپرداخته است. (چون اگر به نگارش این حوادث می‌پرداخت، بعدا مورد پیروی و نقل دیگران می‌شد و در مسخ وقایع و تحریف آن، مؤثر می‌افتاد).

ایرادهایی که بر او گرفته‌اند

ما این موارد را به طور خلاصه نقل می‌کنیم:

1. اجتناب از نقد تاریخی و تکیه بی‌اندازه به روات و خارج از حوادث تاریخی زیستن. همین امر باعث شد تا مورخانی همانند، ابن اثیر و ابن خلدون، بر او ایراد کنند.

او می‌توانست همانند محدثین به توثیق و جرح روات بپردازد. ولی این کار را نکرده و از کعب الأحبار و سیف بن عمر و دیگران که غیر موثق‌اند، بهره برده است.

2. منابع را نقل نمی‌کند. مثلا، وقتی از مدائنی نقل قول می‌کند، ما نمی‌دانیم از کدام یک از 240 کتاب او نقل می‌کند.

3. رشته حوادث تاریخی را با اتکاء به سال و بیان روایات متعدد و مختلف، از هم می‌گسلد و با ذکر اخبار معارض با خبر محور و اصلی، عملا ارتباط و سیاق و وحدت تاریخی خود را از هم می‌پاشد.

4. بین فترت تاریخی پیش و بعد از اسلام توازن موجود نیست.

5. در نقل و قبول اسرائیلیّات و اوهام و خرافات، خاصه در امور خلقت و داستان پیامبران عظام، بدون دقت زیاده‌روی می‌کند.

6. تکیه بیش از حدّ او به اسناد گذشته، عملا، او را از عنایت به عصر و زمان خود بازداشته و چهره عصر و حوادث آن در تاریخ او بی‌رنگ و مبهم است. او معتقد بود که:

«التّاریخ مستودع خبرات الأجیال السّابقة فقط».