یادنامه طبری صفحه 319

«خواننده این کتاب بداند که استناد ما بدانچه در این کتاب آوردیم به روایات و اسنادی است که از دیگران به توالی به ما رسیده و من نیز خود از آنان روایت می‌کنم یا سند روایت را به ایشان می‌رسانم، نه آنکه در آوردن مطالب تاریخی استنباط عقلی شده باشد ... اگر شنوندگان اخبار این کتاب، به برخی از داستانها و قصه‌ها برخوردند که عقل وجود آنها را انکار کند نباید بر من خرده گیرند، زیرا ما آنها را چنانکه شنیده‌ایم در کتاب خود آورده‌ایم». 1

(مقدمه ترجمه طبری)

آیا مورخی چون طبری هرآنچه را که شنیده است در صفحات تاریخ خود ثبت و ضبط کرده یا انتخابی در کار بوده است؟ بی‌تردید وی از میان شنیده‌هایش تنها برخی را برگزیده است؛ هرچند که در میان سخنانش بر عقلایی بودن برخی قلم بطلان می‌کشد.

پس آنچه که مورخ را به ثبت این شنیده‌های دور از عقل وامی‌دارد چیست؟

طبعا واقعیت تاریخی با واقعیت فاقد اعتبار تاریخی، دو چیز متفاوت است. برخی از واقعیتها قابل ثبت در تاریخ هستند و بسیاری وزن تاریخی ندارند. جالب اینکه در این میان بعضی از مطالب- هرچند به اعتقاد نگارنده در زمانهای بسیار دور ریشه‌ای در واقعیت تاریخی دارند ولی در شکل ویژه‌ای که بعد پیدا می‌کنند- نه تاریخی هستند نه باری از واقعیت را با خود حمل می‌کنند. با اینهمه تاریخ آنها را با دو دست عزت می‌گیرد و بر سینه می‌فشارد. این سلسله مطالب همان اساطیری است که در طی قرون و اعصار در