یادنامه طبری صفحه 341

می‌اندیشند، در نقل این روایات عقل نیست بلکه ایمان است. پس وقتی که معیار و ملاک داوری درباره این‌گونه اسطوره‌ها و افسانه‌ها ایمان باشد «نباید به کسانی که از روی ایمان خاص خود مطالبی گفته‌اند» تاخت. سرانجام طبری را به سبب بینش و برداشتی که در «نقل معجزات انبیاء و مخاریق ساحران و افسانه‌های ملل» در تاریخش داشته و «به عقاید هر قوم و ملتی احترام» گذاشته و زبان طعن و ریشخند بر آنها نگشوده می‌ستاید و تحسین می‌کند (زریاب، 176).

اگر این نظر عام مردمشناسان را بپذیریم که می‌گویند «اسطوره، قصه‌ای مقدس است»، پس باید این را هم قبول کنیم که اسطوره جوهر خاصش «دروغ بودن» نیست، بلکه «راست ربّانی بودن» آن است برای کسانی که آن را باور دارند، و «افسانه» و «قصه پری بودن» آن است برای آنهائی که آن را باور ندارند.

ادموند لیچ، مردمشناس برجسته بریتانیائی، معتقد است که تمایز میان تاریخ و اسطوره و این‌که تاریخ راست است و اسطوره دروغ کاملا قراردادی و خودخواهانه است.

تقریبا همه جامعه‌های انسانی مجموعه‌ای حدیث و روایت درباره گذشته خود دارند. این مجموعه‌ها هر یک همچون کتاب مقدس با داستانی از آفرینش آغاز می‌شوند. این داستان آفرینش الزاما به تمام معنای اصطلاحی «اساطیری» است. ولیکن در پی داستانهای آفرینش حکایتهائی درباره بهره‌برداری کردنهای قهرمانان فرهنگی (مانند حضرت داوود و حضرت سلیمان) می‌آیند که احتمالا باید بنیادهائی در «تاریخ راستین» داشته باشند. این حکایتها به نوبه خود با گزارش رخدادهائی پیوند دارند که همه آنها را رخدادهائی «کاملا تاریخی» می‌پذیرند، به این دلیل که وقوع این رخدادها در بعضی منابع دیگر مستقلا ضبط شده است. کتاب عهد جدید مسیحیان از یک نقطه‌نظر به مفهوم تاریخ است و از نقطه‌نظر دیگر اسطوره. آن کسی که در پی خط جدائی میان این دو زمینه تاریخی و اسطوره‌ای در عهد جدید (انجیل) باشد مردی ساده‌نگر خواهد بود.)Leach ,54 -55(

طبری: روش تاریخنویسی‌

به قول ابن خلدون طبری «از نامبرداران تاریخ و یکی از پیشوایان با دانش و فضیلت