یادنامه طبری صفحه 363

مطلب متن موجب نقض تعهد و باعث نقصان است و او متعهد است که طبق فرمان پادشاه آنرا چنان ترجمه کند که اندر وی نقصانی نباشد.

بلعمی از جمله، در مبحث مربوط به چگونگی وفات موسی (ع) سه روایت افسانه‌مانند را ترجمه کرده، که یکی از دیگری نامعقولتر است و در آخر با لحنی حاکی از خشم گوید: و این هر سه حدیث خرافات است و نه از در آنست که اندرین کتاب روایت کنند و خداوندان عقل این حدیث‌ها نپذیرند. 27

در هر موردی از کتاب که بلعمی خواسته است برای مزید فایده مطلبی از خود بنویسد خود آغاز و انجام آنرا مشخص کرده است و اگر مطلبی را خلاف واقع دانسته است، پس از ترجمه آن، جمله‌ای اظهار داشته است.

از جمله در اول کتاب گوید: «و ما خواستیم که تاریخ روزگار عالم آنچه هرکسی گفته است از اهل نجوم و غیره یاد کنیم اندرین کتاب ... و این در کتاب پسر جریر نیافتیم. و باز نمودیم تا هر که اندر وی نگرد زود اندر یابد».

بلعمی این فصل را در ضمن مقدمه خود بر کتاب گنجانده و پیش از آغاز ترجمه متن طبری آنرا درج کرده است و پس از اتمام این مقدّمه گوید: «و امّا آن‌که محمد بن جریر گوید ما از پس این یاد کنیم انشاء اللّه تعالی». و باز هم برای محکم کاری و پیشگیری از آمیختن آن با متن گوید: «دیگر از قول محمد جریر که مصنّف کتاب است». و ترجمه را آغاز می‌کند.

امّا از همان فصل اول کتاب حذف و اضافه‌ها و تفاوت مطالب ترجمه و متن آغاز می‌شود و تا پایان ادامه می‌یابد. اکنون با این تعهدی که بلعمی نشان می‌دهد و امانتی که از او انتظار می‌رود و از همه مهمتر التزام «عدم نقصان» او در برابر پادشاه چگونه می‌توان این حذف و اضافات و تحریفات را کار بلعمی دانست، پس کار کیست؟

اگر به نکاتی که ابن الندیم درباره طبری و آثار او بویژه تاریخ گفته است و قبلا در جای خود بدان اشاره شد یکبار دیگر توجه کنیم جواب این مسأله را خواهیم یافت.

ابن الندیم گوید من تاکنون چندین صورت از کتاب تاریخ طبری دیده‌ام که از روی آن ساخته‌اند و نیز برخی منتخبات و مختصرات او در بغداد است و این صورتهای گوناگون تاریخ طبری همه به عربی و در آن دیار فراهم آمده است. 28