یادنامه طبری صفحه 364

بنابراین چون تفاوت متن و ترجمه بیش از حد است و بلعمی نیز مرد بی‌شخصیت و نامتعهدی نبوده است و مطالبی در کتاب یافت می‌شود که به ناسخان نیز نمی‌توان نسبت داد چون در همه نسخ وجود دارد پس روشن می‌شود که ترجمه تاریخ طبری از روی یکی از صورتهای تحریف یافته آن کتاب توسط بلعمی فراهم آمده است، و آنچه از بغداد به خراسان رسیده یکی از همان نسخه‌های دستکاری شده بوده است.

در مورد تفسیر نیز وضع بر همین منوال بلکه به مراتب بدتر است، امّا با همه اینها نباید ارزش ادبی و فوائد لغوی و هنری این آثار را از نظر دور داشت، چه حتی صورتهای محرّف کتاب هم حاوی بسیاری از مایه‌های ادبی و شعری است بویژه در ادبیات تمثیلی فارسی منبع اصلی و اساسی، همین متون است که از برکت وجود امثال طبری برای ما بیادگار مانده است.

یادداشتها:

______________________________
(1)- ابن الندیم، الفهرست، ترجمه رضا تجدّد، چاپ دوم، تهران، 1346، 424- 427. ابن اثیر، تاریخ الکامل، ذیل حوادث سنه 310، چاپ مصر.
(2)- ابن خلکان، وفیات الاعیان، بیروت، 191- 192.
(3)- مسعودی، مروج الذهب، چاپ دوم، تهران، 1970، 1/ 21- 10.
(4)- خوانساری، روضات الجنات، قم، 1393 ق، 7/ 293- 395.
(5)- ابن خلکان، همان مأخذ، 4/ 401. ابن اثیر، الکامل، 7/ 162.
(6)- یاقوت حموی، ارشاد الاریب، نقل از روضات الجنات 7/ 294.
(7)- الفهرست، 70 و 102.
(8)- ابو جعفر محمد بن الحسن الطوسی، الفهرست، چاپ افست، دانشگاه مشهد، 1351، 281.
(9)- ابن اسفندیار، تاریخ طبرستان، کلاله خاور، 122- 123 و 130.
(10)- وفیات الاعیان 2/ 291- ریحانة الادب 5/ 152.
(11)- روضات الجنات 7/ 294- 295.
(12)- ابن خلکان همان مأخذ، 401 و ابن اثیر همان مأخذ، 7/ 162.
(13)- خوارزمی، مفاتیح العلوم، مقدمه کتاب ص 1 متن عربی- و ترجمه حسین خدیوجم- بنیاد فرهنگ 1347.
(14)- ذبیح اللّه صفا، تاریخ ادبیات ایران، ج 1 تهران، 1338، 209- 214.
(15)- قاضی نور اللّه شوشتری، مجالس المؤمنین، انتشارات اسلامیة تهران- 1354، 1/ 491.
______________________________
(16)- احمد مصطفی المراغی، تفسیر المراغی، قاهره، 1365 ه. ق، مقدمه کتاب.
(17)- ابن خلدون، مقدمه تاریخ، مکتبة المثنی بغداد، 10- 14.
(18)- ترجمه تفسیر طبری، بکوشش حبیب یغمائی، تهران، 1339، 1/ 94- 90 و ترجمه تاریخ طبری، بکوشش محمد پروین گنابادی، تهران، 1353، چاپ دوم، 496.
(19)- مقدمه ابن خلدون، 14.
(20)- مقدمه ترجمه تاریخ طبری، به کوشش محمد پروین گنابادی، 49.
(21)- محمد بن جریر طبری، تفسیر الطبری، دار المعارف عصر، الطبقه الثانیه، مقدمه جلد اول.
(22)- شیخ طوسی، مقدمه تفسیر تبیان.
(24)- ملک الشعراء بهار و محمد پروین گنابادی، ترجمه تاریخ طبری، در شماره 18، مقدمه کتاب و دکتر محمد مشکور، مقدمه ترجمه طبری.
(25)- ذبیح اللّه صفا، تاریخ ادبیات ایران، 1/ 619 و گنجینه سخن انتشارات دانشگاه تهران 1348، 1/ 88.
(26)- ترجمه تاریخ طبری، بکوشش محمد پروین گنابادی و تصحیح ملک الشعراء بهار، 2.
(27)- مأخذ پیش ص 505.
(28)- ابن الندیم، الفهرست، ترجمه رضا تجدّد، 425- 426.