یادنامه طبری صفحه 370

- رواج توجیه مذهبی و عقیدتی

- نامشخص بودن مرزهای اسطوره‌ها و افسانه‌ها از تاریخ یادنامه طبری 413 3 - سلطه باورهای ارزشی - اجتماعی ..... ص : 412

توسعه گرایشهای حماسی و قهرمان‌پرستی‌

4- نقصهای فرهنگی و علمی‌

در نتیجه:

- نفوذ خرافات و تشریح امور ناممکن

- رونق انواع تعصبات و ناتوانیهای تحلیلی

- بیان خوارق و تحلیل لذت‌بخشانه

- محدودیت خردمداری و خردگرایی تاریخی

- دسترسی نداشتن به منابع و داده‌ها و عدم شناخت چگونگی رویدادها

- آمیختگی شعر و ادب با نگارش عینی

بر این بندها شاید بتوان مطالبی دیگر افزود و پاره‌ای از آنها را غیرمستقیم در روند تاریخنگاری مسلمانان بازیافت و چگونگی آنها را در سیر فرهنگی اسلام تبیین و تحلیل کرد. 3

1- تاریخنگاری در تمدن اسلامی و ادوار آن‌

یکی از دانشهای بشری که در پرتو ظهور اسلام توسعه و شکوفایی پیدا کرد، علم تاریخ به معنای گسترده آن است: در دوران برخوردهای فرهنگی در عالم اسلام، بسیاری از دانشها و اندیشه‌ها چون علم طبیعت و پزشکی و نجوم و ریاضیات و جغرافیا، همچنین فلسفه و باورهای دینی و عقیدتی و جز اینها، رونق یافتند و فرزانگان عالم اسلام با در دسترس داشتن ترجمه آثار مهم یونانی و سریانی و ایرانی و هندی در تألیف کتابهای گرانبها و ماندگار، سرآمد بسیاری از ملتهای روزگار شدند که این امر خود بعدها عامل توسعه و جهشهای علمی مغرب زمین و جهان گردید. اما راستی این است که در تاریخنگاری، مسلمانان خود مبتکر و مؤسس بوده‌اند و به زبان دیگر، علم تاریخ ثمره فرهنگ و پویایی آن در دیانت و باورهایی است که ریشه در آموزشهای قرآنی دارد 4. و در حرکتهای