یادنامه طبری صفحه 374

ج- نفوذ فرهنگی ایران‌

بحث از اینکه در ایران باستان ثبت و ضبط سرگذشتهای بزرگان و رویدادهای اجتماعی و سیاسی چگونه بوده است، فرصت دیگری را می‌طلبد، ممکن است سخن برتولد اشپولر (B .Spuler( که می‌گوید «تاریخنگاری ظاهرا در نظر ایرانیان در دوره پیش از اسلام اهمیت چندانی نداشته است» 10 تا اندازه‌ای درست باشد اما در اینکه در نظام دیوانی هخامنشیان، فزون بر سنگ‌نوشته‌ها، دفترهای رسمی ضبط وقایع و بایگانی نامه‌ها و اعلانها و گزارشها وجود داشته، تردیدی وجود ندارد 11 و در دوره‌های بعد بویژه عهد ساسانیان داستان‌سرایی و ذکر پاره‌ای از حوادث تاریخی هر چند به گونه گزارش کارهای قهرمانان و افراد برجسته، توسعه یافته و تا دوره اسلامی توسط گروه ممتاز «دهقانان» ادامه داشته و در تاریخنگاری مسلمانان اثر گذاشته است. بطوری که عبد الجلیل صاحب کتاب تاریخ ادبیات عرب می‌نویسد: « [در ادبیات عرب] تنها تأثیر بیگانه‌ای که ممکن است وجود داشته باشد آن است که از برخی کتابهای فارسی سرچشمه گرفته، زیرا مقداری از تواریخ خاندانهای شاهی ایران از همان آغاز ترجمه شده بودند و ممکن است در تدوین نخستین روایات تاریخی تازی تأثیر داشته باشند» 12 این آثار شامل ترجمه‌های ابن مقفع (140 ق/ 757 م) در مقوله آئین‌نامه‌ها و خدای‌نامه‌ها و ترجمه بلاذری از عهد اردشیر و بسیاری اندرزنامه‌ها و شاهنامه‌ها، وسیله دیگران است که از پهلوی به زبان عربی درآمدند و هماهنگ با روایتهای شفاهی در نوشتارهای تاریخی مسلمانان نفوذ کردند 13. ناگفته نماند که بسیاری از داستانهای باستانی و پهلوانی ایران، توسط ایرانیان، از طریق یمن و نواحی غربی کشور، در جامعه عرب رخنه کرده بود، که نشانه‌های آن در حیات رسول اکرم (ص) نیز دیده شده، و بخشهای دیگر پس از فتوحات و توسعه اسلام مشهود گردیده است و مورخان بزرگ ایرانی چون بلاذری، طبری، دینوری و بیرونی و جز آنها، اخبار تاریخی این قوم را برای استفاده همگانی به زبان عربی در سرتاسر جهان اسلام انتشار داده‌اند و بتحقیق می‌توان باور داشت که اگر توانمندی فرهنگی تاریخنگاری در میان ایرانیان وجود نداشت نخستین و برجسته‌ترین