یادنامه طبری صفحه 378

قصص یاد نمی‌شد.

در آن روزگار هنوز «علمیت» و «عقلانیت» تاریخ در اذهان اندیشه‌گران مسلمان قطعیت نداشت، اما اصل «ضبط» وقایع و عنایت به «عدالت» پذیرفته بود. 19 خوارزمی صاحب مفاتیح العلوم، (نگارش سالهای 372- 367 ق) و اخوان الصفا در پاره‌ای از رسائل خود از اهمیت احوال گذشتگان و سلسله‌های حکومتی بحث کرده‌اند. با اینکه فارابی (339 ق) و ابن سینا (428 ق) در طبقه‌بندیهای علمی خود، از تاریخ و جایگاه آن سخن به میان نیاورده‌اند، اما بنظر می‌رسد که همزمان با حیات علمی طبری، حرکتی در این امر اندک اندک به وجود آمده بود 20 که در جای خود از آن سخن به میان خواهد آمد.

باب دوم زندگینامه علمی و فرهنگی طبری‌

مقدمه‌

مورخان، نگارندگان و شرح‌دهندگان اوضاع و احوال اجتماعی و انسانی زمانهای گذشته، و گاه زمان خود هستند، اما آنان خود پدیدارهای فرهنگی عصری به شمار می‌روند که در آن زیسته‌اند و به همین اعتبار فرهنگ عمومی جامعه و ارزشهای حاکم بر آن و شرایط تاریخی روزگار آنان، و ویژگیهای فردی، و خاندانی و اجتماعی پیوند یافته با زندگیشان، در برداشتها و تبیینهای آنان از جامعه و تاریخ و حرکت آن دخالت فراوان دارد. با اینکه روشهای علمی، شناخت وقایع درست و نادرست را آشکار می‌سازد، اما اینکه چه کسی، در چه شرایطی، و به چه شیوه‌ای و برای چه منظوری سخن گفته است، خود می‌تواند از مقدمات پژوهشهای تاریخی باشد و اگر اثر تاریخنگاران در پایگاه تاریخی زمان خود، قرار گیرد، و بر پایه ارزشهای فرهنگی (و اخلاقی)، روند علم و بینشهای تاریخنگرانه همان روزگار، بررسی شود، بسیاری از داوریها، و نسبتها و