یادنامه طبری صفحه 379

تحسینها یا تقبیحهای جانبدار دگرگونی می‌یابند.

طبری یکی از این پدیدارهای تاریخی است که در جامعه اسلامی ظهور کرده است. در روزگار او نهضتهای فرهنگی و علمی در سرتاسر عالم اسلام آغاز شده بود و پایه‌های تمدنی نهاده می‌شد که در دو قرن پس از آن، شکوفایی بی‌نظیرش توانی به وجود آورد که تا زمان حاضر حیات جامعه‌های مسلمان را تداوم داده است. این مورخ نامدار مسلمان، از جامعه ایران برخاست و با داشتن موقعیت کمابیش ممتاز اقتصادی، توانست برخورداریهای لازم را از لحاظ تحصیل، مسافرت و تهیه وسایل تعلیم و آموزش، در تماس کانونهای فرهنگی روزگار خود، بدست آورد. از بزرگترین کتابخانه‌ها بهره جوید، در محضر بلندپایه‌ترین استادان تلمذ کند، با مشهورترین دانشمندان حشر و نشر، گفتگو و مباحثه داشته باشد و با داشتن عالیترین استعدادهای خداداد، در کسب دانشهای مورد علاقه خود، توفیق یابد، بخواند، بشنود، بفهمد و بنویسد، و مجموعه گرانبهایی از نوشتارهای دینی، اخلاقی، فکری و تاریخی به یادگار گذارد که هر یک از آنها، هر چند که انتقادهایی از لحاظ پایه و مایه تألیفی یا برداشتها و موضعگیریهای فکری و عقیدتی، بر آنها وارد شده است چون، سندی آموزنده و هدایت‌بخش، تا زمان حاضر پایدار مانده است.

1- خاستگاه و کوششها

الف- تولد و آموزشهای آغازین‌

ابو جعفر محمد بن جریر بن یزید بن کثیر بن غالب در شهر آمل مازندران یا طبرستان (- تپورستان) که هنوز طاهریان بر آن حکومت داشتند، میان سالهای 221- 225 ق زاده شد و به طبری شهرت یافت 21 آنچه از تذکره احوال وی که توسط پسرش عبد العزیز و شاگردش ابو بکر بن کامل نقل شده و یاقوت حموی در معجم الادباء و سایر مورخان به نقل از یکدیگر در دوره‌های مختلف حکایت کرده‌اند، چنین حاصل می‌شود که ابو جعفر مقدمات دانش‌آموزی را در زادگاهش آغاز کرد و سپس در ری که یکی از مراکز علمی منطقه مرکزی ایران زمین بود به ادامه تحصیلات پرداخت. از خود وی به نقل از یاقوت در