یادنامه طبری صفحه 386

حافظه شگفت‌انگیزش بلندآوازگی وی را فزون‌تر ساخت 32. طبری به شهادت منابع و مآخذ معتبر تاریخی و ادبی، انسانی با صدق و صفا، فروتن و متخلق به اخلاق اسلامی و پایبند شریعت، دور از دستگاه حکومتیان، منزه از متعلقات قدرتمداران، و بی‌نیاز از آنچه اهل دنیا برای رسیدن به آن بسیاری از ارزشهای آدمی و مردمی را نادیده انگاشته‌اند 33 و دارای بسیاری صفات دیگر انسانی و معنوی بوده و از خود آثار و تألیفاتی بیادگار نهاده است که بر روی هم پایه‌های دینی دارند. به دیگر سخن طبری مرد دیانت و اندیشه‌های مذهبی بوده که از طریق حدیث‌دانی و حدیث‌شناسی و حدیث‌نگاری، به منظور تبیین قرآن و دیانت، به نگارش کتاب تاریخ الرسل و الملوک پرداخته است و در این هنر آن چنان پیش رفته که منزلتی والا یافته و به عنوان مورخی نامدار، شهرت جاودانه بدست آورده است.

باب سوم تاریخنگاری طبری‌

مقدمه‌

با شناخت زمینه‌های تاریخی و اجتماعی عصر طبری و پیش از او، و توجه به حیات علمی و فرهنگی آن فرزانه بزرگ اسلامی، معلوم می‌گردد که به چه شیوه و تحت چه شرایطی عالمی از خاستگاه دینی و قرآنی از مسیر حدیث‌شناسی و راه و روش علمی آن به نگارش تاریخ کشیده شده است. بتحقیق این امر در ارتباط با بررسی تمام آثار طبری از آن میان تفسیر مشهور او جامع البیان عن تأویل آی القرآن می‌تواند بطور دقیق روشن گردد و البته برای انجام چنین پژوهشی باید به این امر بنیادی توجه بیشتری معطوف شود.

آنچه در این باب مورد بررسی قرار گرفته است فقط کتاب تاریخی و معتبر او، اخبار الرسل و الملوک یا تاریخ الرسل و الملوک است که با نام تاریخ طبری نیز از آن یاد می‌شود. این کتاب خود دریایی است که تفحص و تحلیل همه فصول و زوایا و خفایای