محمد بن محمد بلعمی، وزیر دانشمند منصور بن نوح سامانی، به سال 352 ق، با تغییراتی اندک چون حذف نامهای راویان و گاه روایتهای متعدد و انتخاب یک روایت مورد قبول، به زبان فارسی درآمد و در جامعه فرهنگی فارسی زبانان به دلایل متعدد، جایگاهی ویژه یافت 38. تاریخ بلعمی (- ترجمه طبری) چندین بار به زبان ترکی ترجمه شده و مجامع علمی عثمانی و ترکی از آن استقبال کردهاند 39. تاریخ بلعمی مجددا از زبان فارسی به زبان عربی نیز برگردانده شده و به علت سهولت و اختصار مورد توجه فراوان قرار گرفته است. 40
نخستین اروپایی که با طبری و آثار او آشنایی یافت، ارپنیوسErpenius یاThomas D Erpe )4851- 4261 م)، مستشرق هلندی است. وی که به زبان عربی و معارف اسلامی علاقهمندی پیدا کرده بود، خلاصه تاریخ طبری ابن الآمد (جرجیس نصرانی معروف به مکین بن عمید متوفای 671 ق/ 1273 م) را به زبان لاتین ترجمه کرد و اروپائیان را، با هرودت عالم اسلام آشنا ساخت. 41
اندکی بعد در سال 37- 1835 م/ 1246- 1250 ق متن دیگری که قسمتی از تاریخ طبری بود، در اروپا توسط کزه گارتن)Kose Garten( انتشار یافت، و در سالهای 1867- 1874 م/ 1283- 1291 ق ترجمه تاریخ طبری (- بلعمی)، توسط زوتنبرگH .( )Zotenberg به زبان فرانسه در چهار جلد منتشر شد و جهان غرب بیش از پیش با تاریخنگاری مسلمانان آشنا گردید. نولدکه)Noeldeke( مستشرق نامدار آلمانی نیز بخش ساسانیان تاریخ طبری را به زبان آلمانی ترجمه کرد و با مقدمه و حواشی با ارزشی انتشار داد. تا اینکه پژوهشگر برجسته، دخویه)Degoye( با کمک گروهی از دانشمندان و خاورشناسان اروپایی چون بارت)Barth( ، نلدکه)Noeldeke( ، لوت)Loth( ، دیونگ)Dejong( ، پریم)Primm( ، توردبیک)Thorbecko( ، فرانکل)Frankel( ، گوئیدی)Guidi( و مولر)Mueller( ، با فراهم آوردن نسخههای متعدد، از سال 1876 م تا 1901، همت گماشتند و متن کامل تاریخ الرسل و الملوک را در سیزده جلد همراه با مقدمه و تعلیقات و فهرستهای فراوان به زبان لاتین، انتشار دادند. 42
پس از آن، دانشمندان عرب بر پایه کارهای دخویه و نسخههای نویافته و استدرکات جدید علمی، چاپهای متعددی از تاریخ طبری فراهم آوردند. حتی ذیلهای