یادنامه طبری صفحه 389

دانشمندانی چون ابو محمد الفرغانی، عریب بن سعد الکاتب القرطبی، ابو الحسن محمد ابن عبد الملک بن ابراهیم بن احمد الهمدانی و دیگران که بر تاریخ الرسل و الملوک نوشته بودند، به حلیه طبع درآمد و با چاپ متنهای دیگری از مورخان نامدار اسلام (در مقام مقایسه و تطبیق) و دیگر پژوهشهای علمی، مقالات و رسائل و تألیفات فراوانی پدید آمد که مقام و منزلت جهانی ابو جعفر محمد بن جریر طبری را فزونتر ساخت. 43

ج- تاریخ طبری در جامعه ایرانی‌

متون تاریخ الرسل و الملوک بسان همه کشورهای عربی در کتابخانه‌های ایران نیز وجود داشته و از این سرزمین نیز به صورتهای مختلف به خارج از حوزه‌های اسلامی برده شده است. مورخان ایرانی، خاصه آنان که در تاریخ عمومی به زبان فارسی تاریخنگاری کرده‌اند، غالبا به همین کتاب مراجعاتی داشته‌اند. و با اینکه متن فارسی با ترجمه بلعمی نیز موجود بوده، اما به نظر می‌رسد که ترجمه زیبای مزبور بیشتر از لحاظ ادبی مورد توجه پژوهندگان ایرانی قرار گرفته است.

از زمان طبع و انتشار تاریخ الرسل و الملوک (خاصه چاپ مصر)، ایرانیان اهل تحقیق با آن اثر بیشتر آشنایی یافتند و از سال 1352 ش نسل جدید تاریخدوستان ایران، ترجمه فارسی این اثر ماندنی را نیز دارا شدند 44 همزمان نیز بخش ایران تاریخ مزبور توسط مترجمی دیگر به زبان فارسی ترجمه گردید 45 اما تاریخ بلعمی هم به شیوه‌های گوناگون (یک بار قسمت ایران، و بار دیگر جلد اول کتاب، و جدیدا بخشهای چاپ نشده آن) در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفت و از این طریق نیز فارسی‌زبانان به اندیشه‌های تاریخنگارانه طبری معرفت یافتند. 46

2- تبویب کتاب‌

اشاره

با اینکه طبری کتاب خود را به صورت مجموعه‌ای واحد فراهم آورده که بخش پیش از اسلام آن بر پایه سلسله‌ها و شخصیتها (- الرسل و الملوک) و وقایع مهم (- موضوعات) منقسم شد و بخش اسلامی آن بر پایه سنوات (- حولیات) اما در پیوند با وقایع و شخصیتها شکل یافته و انتشاردهندگان کتاب طبق ذوق و خواسته خود «جلدها و