یادنامه طبری صفحه 39

نرسد که بر دانشمندی خرده گیرد که نمی از یم آثارش را حس نکرده و بر گستره اطلاعات و معلومات سرشارش نگاهی نافذ ندوخته است.

ما در این وجیزه بر گوشه‌هایی از کتاب عظیم و سترگ تفسیرش نیم نگاهی داریم که دانشمندانی فرزانه می‌باید آن را از گزارشی کامل‌تر برخوردار سازند.

نگاهی بر پاره‌ای از مقدمه و متن تفسیر طبری‌

قبلا یادآور می‌شویم که خرده‌گیران بر تفسیر طبری- با توجه به بررسیهای ناچیز نگارنده- شمار فراوانی را نمی‌پردازند و علی الظاهر افرادی معدود به نقد این کتاب پرداختند که برخی از آنها به صورت کلی- و نه موضعی- نگاههای انتقادآمیزی بر این تفسیر داشته‌اند که پاره‌ای از آنها را نمی‌توان یک انتقاد مربوط به محتوای جامع البیان تلقی کرد. از آن جمله یکی شیخ طوسی (رضوان اللّه تعالی علیه) است. این دانشمند بزرگ طی گزارش انگیزه خود در تدوین تفسیر التبیان الجامع لعلوم القرآن می‌نویسد:

... فوجدت من شرع فی تفسیر القرآن من علماء الامّة بین مطیل فی جمعه لمعانیه و استیعاب ما قیل فی فنونه کالطّبریّ و غیره ... 77

دیدم دانشمندان اسلامی که به تفسیر قرآن پرداختند عدّه‌ای با فراهم آوردن همه معانی قرآن و استیعاب و فراگیر بودن سخنشان نسبت به تمام فنون قرآن و تفسیر مربوط به آن کتابشان را گرفتار اطاله ساختند و گفتارشان را به درازا کشاندند، مانند طبری و دیگران ...

در این بیان می‌بینیم که مرحوم شیخ طوسی از طبری فقط از آن جهت در مورد جامع البیان انتقاد می‌کند که او گزارشهای تفسیری خود را طولانی و ملال‌آور برگزار کرده است؛ اما شیخ طوسی از جهات دیگر از کتاب او خرده نمی‌گیرد و باید گفت دست کم راجع به این جهات در مقدمه تفسیر خود سکوت کرده است.