یادنامه طبری صفحه 390

جزءها» از آن فراهم آورده‌اند.

در این بند، به گونه دیگری که نزدیک به تقسیم‌بندی تاریخنگاران جدید است، سعی شده تا ابواب و فصول کتاب شناخته گردد و بر این پایه می‌توان تاریخ الرسل و الملوک را در پنج کتاب قرار داد.

کتاب اول (عصر پیش از اسلام)

طبری کتاب خود را بر بنیاد اندیشه حدوث زمان و آفرینش قلم و جهان و روز و شب آغاز کرده است و از چگونگی سیطره ابلیس، خلقت آدم، هبوط در زمین و سرگذشت او و فرزندانش سخن به میان می‌آورد. زندگی پیامبران الهی از نوح تا آخرین انبیای بنی اسرائیل، و نیز ظهور حضرت مسیح از بخشهای عمده کتاب است. فزون بر آنها از پادشاهان باستانی ایران، بابل، یمن، سلسله ملوک الطوائف اشکانیان (الملوک الاشغانون) و پادشاهان ساسانیان (الملوک الفرس) تا حیات آخرین آنها (- یزدجرد)، بتفصیل گفتگو کرده است. این کتاب به طور مستقل یکی از بهترین منابع پژوهشی تاریخ گذشته ایران و اقوام آسیای غربی است.

کتاب دوم (عصر رسول اللّه «ص»)

در این کتاب دوران حیات رسول اللّه (ص) همراه با ذکر نسب و اخبار نیاکان و حیات شخصی آن حضرت، دوران بعثت و وقایع پس از هجرت (سال به سال)، وقعه‌ها، غزوه‌ها، و دیگر اخبار، و سرانجام رحلت پیامبر مورد بحث قرار گرفته است.

کتاب سوم (عصر خلفای راشدین)

حدیث سقیفه، خلافت ابو بکر و عمر (اخبار فتوحات و ...)، قتل عمر و خلافت عثمان و وقایع پس از آن، عصر خلافت علی (ع) (جنگها و اختلافات با معاویه و خوارج) و شهادت مولای متقیان از ابواب برجسته این کتاب است.