یادنامه طبری صفحه 392

بدین اعتبار طبری از انواع اسناد و مدارک و مراجعه استفاده کرده است که اهم آنها در ارتباط با ابواب کتاب او که پیشتر بدانها اشاره شد، از این قرار است:

کتاب اول، شامل دو نوع اسناد است: یهودی و نصرانی، و ایرانی.

در نگارش تاریخ پیامبران، علاوه بر آیات تاریخی و نیمه تاریخی قرآن کریم، بی‌تردید منابع یهودی (- اسرائیلیات) نیز مورد استفاده طبری قرار گرفته است. چنین می‌نماید که وی مستقیما با دانشمندان یهودی (حاخام‌ها) در ارتباط بوده، و احتمالا در این باب از زبان عربی و سریانی نیز استفاده کرده است. 49

اما چنین بنظر می‌رسد که محمد بن السائب الکلبی (5- 146 ق)، و پسرش هشام بن محمد که هر دو در تبار نامه‌نویسی تبحر داشته، و کتاب الانساب را فراهم آورده‌اند (گردآوری پدر و تدوین پسر)، در طبری اثر نهاده‌اند. درباره این منبع که علاوه بر تاریخ یهود و نصاری از گذشته اعراب نیز سخن به میان آورده، نظرهای گوناگونی ابراز شده است، از آن میان: بروکلمان می‌نویسد:

«اعراب از قدیم نسبت به آثار و وقایع تاریخی علاقه شدید نشان می‌دادند. شرح جنگها و تفصیل منازعات اقواع و قبایل که اغلب به علل بسیار ناچیزی صورت می‌گرفته، جانشین ادبیات حماسی که در عرب سابقه نداشت شد. بدین معنی که با نقل اشعاری از قول پهلوانان این قصص بر آب و تاب این وقایع می‌افزودند. این صنعت در نتیجه فتح و جهانگشایی عرب رواج و ترقی غیرمترقبی حاصل کرد چنانکه بعضی از قبایل راجع به شرکت و مداخلات خود در این منازعات شگفت‌انگیز ملل، آثار عظیمی از همین‌گونه اشعار به وجود آورده‌اند.» به این مسأله پیشتر نیز اشاره شده بود، اما بروکلمان اضافه می‌کند: «در دوران بنی عباس کتابی مشتمل بر این آثار تألیف شد و مردی از قبیله ازد و از اهالی کوفه به نام ابو مخنف لوط بن یحیی این قصص را با نثری شیوا به نگارش درآورد و آن را به سی مقاله تقسیم نمود و هر مقاله شرح واقعه‌ای مخصوص یا مذاکرات معینی بود. این کتاب به همت دو نفر از علمای کوفه بنام محمد بن السائب الکلبی و پسرش هشام حفظ و حراست گردید. بطوریکه طبری آن کتاب را از ایشان گرفته و مطالبش را در تاریخ خود نقل کرده است. پدر یعنی محمد بن السائب علاقه زیادی به تنظیم شجره و نسب‌نامه قبایل عرب داشته و شجره لخمیهای حیره را از روی نقوش و سنگهای قبوری