یادنامه طبری صفحه 398

ممالک اسلامی نوشته شده اقتباس از اوست.» 69

عده‌ای نیز بر پایه اسناد و مدارک مورد استفاده طبری و برداشتهای او اعتقاد ورزیده‌اند که: «در تاریخ طبری اگر با دید روشن‌بین و واقع‌نگر، نگریسته شود و همه موارد آن تاریخ ارزیابی علمی شود، موارد زیادی از تحریف و تخریب ارزشهای والای اسلام و مسلمین و چهره‌های ارزنده تاریخ است. بدیهی است این اتهامات و تحریفات توسط مورخین وابسته و حاشیه‌نشینان دربارها و حکام و سلاطین صورت گرفته است». 70

چگونگی این بحث را که به پژوهش و موشکافی و دقت‌نظر بیشتر نیاز دارد، نخست از زبان طبری باید شنید. وی می‌نویسد:

«بیننده کتاب ما بداند که بنای من در آنچه آورده‌ام و گفته‌ام بر راویان بوده است نه حجت عقول و استنباط نفوس بجز اندکی، که علم اخبار گذشتگان به خبر و نقل به متأخران تواند رسید، نه استدلال و نظر، و خبرهای گذشتگان که در کتاب ما هست و خواننده عجب داند یا شنونده نپذیرد و صحیح نداند، از من نیست، بلکه از ناقلان گرفته‌ام و همچنان یاد کرده‌ام». 71

فزون بر نامهایی که به عنوان محورهای اصلی مسموعات و منقولات طبری آورده شد، نام راویان دیگری چون محمد بن حمید بن حیان تمیمی رازی (- 248 ق)، سلمة بن فضل الابرش الانصاری (- 190 ق). ابو البختری وهب بن وهب (- 200 ق) و چند تن دیگر هم آمده است که بتحقیق، برای شناخت علمی روایتهای موجود در تاریخ الرسل و الملوک، آشنایی بر احوال آنان ضروری است، لکن بیشترین نقدهایی که نسبت به منابع طبری به چشم می‌خورد به سیف بن عمر تمیمی السعدی مربوط می‌شود و با اینکه نسبت به بسیاری از راویان طبری باید تأملاتی داشت به عنوان نمونه در این نوشتار فقط از او سخن خواهد آمد.

بروکلمان می‌نویسد: «یکی دیگر از نویسندگان که در دوران هارون الرشید کارش رونق و رواج پیدا کرد سیف بن عمر الاسد التمیمی بود که بیشتر به منظور بیان افتخارات قبیله خود تاریخ ترقی و انحطاط عرب را نوشت و تصورات و تخیلات خود را خاصه در شرح جنگ جمل افزود و اظهارات پرابهام که در بسیاری از جزئیات وقایع مورد تردید