یادنامه طبری صفحه 40

موضع نااستوار طبری در برابر مسأله وجود معرّبات در قرآن کریم‌

اشاره

موضوع دیگری که سزا است در رابطه با آن از طبری در تفسیرش خرده گرفت مسأله وجود «معرّبات» در قرآن کریم است. طبری در مقدمه جامع البیان تحت عنوان «ألقول فی البیان عن الأحرف الّتی أتفقت فیها ألفاظ العرب و ألفاظ غیرها من بعض أجناس الامم» سخنی دارد مبنی بر اینکه اساسا واژه‌ای غیر عربی در قرآن وجود ندارد، و برای چنین ادعایی مقدمه‌ای نسبتا نااستوار و تکلف‌آمیز تمهید می‌کند و در این مقدمه بیانی دارد که مضمون آن این است:

الف. استشهاد به آیه‌های قرآن:

خداوند متعال والاتر از آن است که خطاب و سخنی را به میان آورد و یا رسول و فرستاده‌ای را گسیل دارد که آن خطاب و سخن و یا ارسال آن رسول، برای مردمی که مخاطب آن سخن هستند و آن رسول به سوی آنها گسیل شده است، بی‌فایده باشد و خدا برتر از آن است که کاری اینچنین و بی‌فایده از او سرزند و به همین جهت در قرآن فرموده است:

وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسانِ قَوْمِهِ. 78

و ما هیچ پیامبری در میان قومی نفرستادیم مگر آنکه به زبان همان قوم سخن بگوید.

و یا به پیامبر خود می‌فرماید:

وَ ما أَنْزَلْنا عَلَیْکَ الْکِتابَ إِلَّا لِتُبَیِّنَ لَهُمُ الَّذِی اخْتَلَفُوا فِیهِ وَ هُدیً وَ رَحْمَةً لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ. 79

ما قرآن را بر تو نازل نکردیم مگر از آن‌رو که برای آنها مسائل مورد اختلاف را روشن سازی. در این قرآن هدایت و رحمتی است برای کسانی که ایمان می‌آورند.

بنابراین، امکان ندارد کسی از رهگذر قرآنی هدایت شود که نسبت به بیان و گفتار آن فاقد علم و آشنایی باشد. در نتیجه، هر رسولی که خدا او را به سوی مردم گسیل می‌دارد به زبان همان مردم با آنها پیام الهی را در میان می‌گذارد؛ چنانکه این قاعده در مورد همه رسولان الهی مورد عمل بوده و کتابی که خداوند بر پیامبر ما نازل کرد به زبان محمد صلی اللّه علیه و آله و سلم است و زبان او نیز عربی بوده و خدا نیز در قرآن کریم گویای همین مطلب است: