یادنامه طبری صفحه 404

و الملوک] بشناسد، اعتراف خواهد کرد که وی در عصر خود کاری معجزه‌آسا از پیش برده است و او مورخی است که در عصر خود در روی زمین ثانی و همتا نداشته است، زیرا ذره‌ای از اخبار و اطلاعات معتنابه عصر خود را فروگذار نکرده است». 90

باب چهارم تاریخنگاری بعد از طبری‌

مقدمه‌

به همان‌سان که ابو جعفر محمد بن جریر طبری، به گونه پدیده‌ای از تاریخنگاری آغازین اسلام در پهنه فرهنگی جهان ظهور کرد و ریشه در بسیاری از کانونهای معارف اسلامی و انسانی داشت خود او نیز، چون عامل فرهنگی و مکتب اثربخش تاریخی، در مورخان و اصحاب تتبع که پس از وی ظهور کردند، مؤثر واقع شد.

تأثیرات طبری در تاریخنگاری مسلمانان در دو زمینه روش و محتوا تبلور یافته است.

روزنتال می‌نویسد: «تاریخنگاری وقایع نگاشتی ادامه صورت خاصی از تاریخنگاری سال شماری [- زمانی، مسلسل] است. رویدادهای گوناگون سال خاصی، زیر عنوانهایی چون: «در فلان سال» یا «آن‌گاه که فلان سال رسید» یکایک شمرده می‌شود. گزینش میزان جزئیات توصیفی همراه حوادث، به عهده مؤلف گذاشته می‌شود. این صورت ارائه تاریخی، در زمان مورخ بزرگ طبری کاملا تکامل یافت. تاریخ او برای نخستین بار در دهه اول قرن دهم میلادی منتشر شد و تا سال 302 یا 303 هجری (15- 914 میلادی) ادامه یافت». 91

بی‌شک در رشد و خلاقیت علمی طبری، موقعیت فرهنگی و اجتماعی عالم اسلام را در آن روزگار باید در نظر گرفت؛ شرایط خاص تاریخی که در آن به قول ملک الشعرای بهار «نهضت عقلی و حدث اذهان و قرایح به حد کمال خود رسیده و علوم هنوز در عالم اسلامی خریداران بسیار داشت» 92 و اگر سخن ابن اسفندیار درست باشد،