یادنامه طبری صفحه 407

1- طبری در مسیر تاریخنگاری اسلامی (عربی- فارسی)

اشاره

در اینجا تأثیرات طبری در دو زمینه روش و محتوا مورد بررسی قرار گرفته است. در باب روش، باید به سالنگاری و واقعه‌نگاری عمومی توجه داشت و در باب محتوا، عنایت به خبرهایی داشت که طبری آنها را نقل کرده است.

روش سالنگاری طبری در مورخان پس از او اثر گذاشته است و وقایعی را که وی به طور کلی (برون از منظر منطقه‌ای، دودمانی و سلسله‌ای) مطرح کرده، روشی بشمار رفته که زیر عنوان تاریخ عمومی از آن یاد می‌شود. اما محتوای طبری نیز مستقیم یا غیرمستقیم (باواسطه یا بی‌واسطه) مورد قبول قرار گرفته است و آنان که پس از طبری آمدند بس اندک در دگرگون کردن محتوای تاریخی وی کوشش نشان داده‌اند و بدین اعتبار طبری مبدء تاریخ عمومی در عالم اسلام است که روش و محتوای کارهای علمی و فرهنگی وی در چندین مسیر تاریخنگاری تا زمان حاضر ادامه یافته است.

الف- تاریخنگاری عربی‌

در مسیر تاریخنگاری عربی در عالم اسلام، پس از طبری، از مورخان برجسته‌ای می‌توان نام برد، چون ابو الحسن علی بن حسین بن علی مسعودی (- 346 ق) صاحب مروج الذهب و التنبیه و الاشراف، حمزه اصفهانی (- 360 ق) صاحب تاریخ سنی ملوک الارض و الانبیاء، مطهر بن طاهر المقدسی صاحب کتاب البدء و التاریخ، (تألیف در سالهای 350- 335 ق)، ابو علی مسکویه (- 621 ق) صاحب تجارب الامم و تعاقب الهمم، ابو الفرج عبد الرحمن الجوزی (- 597 ق) صاحب المنتظم فی تاریخ الملوک و الامم، عز الدین ابن الاثیر (- 630 ق) صاحب الکامل فی التاریخ، ابن العبری (- 685 ق) صاحب تاریخ مختصر الدول، ابن کثیر قرشی شامی (- 774 ق) صاحب البدایة و النهایه و بالاخره عبد الرحمن بن خلدون (- 808 ق) صاحب العبر و دیوان المتبداء الخبر که مقدمه آن از شاهکارهای متون اجتماعی و سیاسی عالم اسلام است، و چند تن دیگر چون خطیب بغدادی (- 463 ق) صاحب تاریخ بغداد. ابن عساکر (- 460 ق) صاحب تاریخ دمشق، ابن ابی زرع فاسی (- 727 ق) صاحب روض القرطاس، ابو الفداء (- 732 ق) صاحب مختصر