یادنامه طبری صفحه 408

تاریخ البشر، ابن الطقطقی (قرن هشتم) صاحب الفخری. با اینکه پس از ابن خلدون، مورخان دیگری چون ابن عربشاه دمشقی (- 854 ق) صاحب عجایب المقدور فی نوائب تیمور، مقریزی مصری (- 846 ق) صاحب الخطط، المقری تلمسانی (- 1049 ق) صاحب نفح الطیب (در تاریخ اسپانیای اسلامی) و حاج خلیفه (- 1069 ق) صاحب کشف الظنون و جز آنها، ظهور کردند، اما آن شکوفایی گذشته در تاریخنگاری اسلامی حاصل نشد. 97

ب- تاریخنگاری فارسی‌

تاریخنگاری فارسی در ایران و بعد از اثربخشی ایران در هند و عثمانی، پس از مدتی، رونق یافت. تاریخ بلعمی (ترجمه کتاب طبری) شاید بتواند قدیمی‌ترین تاریخ عمومی فارسی بشمار آید و امّا با اینکه ایرانیان در تاریخنگاری منطقه‌ای و دودمانی شگفتیها به وجود آوردند، در تاریخنگاری عمومی نیز کوتاه نیامده‌اند.

مهمترین متون یاد شده در این باب عبارتند از:

- زین الاخبار، تألیف ابو سعید عبد الحی بن الضحاک ابن محمود گردیزی (در حدود 442- 443 ق)، مجمل التواریخ و القصص (؟) تألیف شده در سال 520 ق، نظام التواریخ، تألیف عبد اللّه بن عمر بیضاوی (- 710 ق)، تاریخ گزیده، تألیف حمد اللّه مستوفی قزوینی (در حدود 730 ق)، جامع التواریخ، تألیف رشید الدین فضل اللّه (645- 718 ق)، زبدة التواریخ، تألیف حافظ ابرو (833 ق)، مجمل التواریخ، تألیف احمد بن محمد فصیح خوافی (تا سال 845 ق)، روضة الصفافی سیرة الانبیاء و الملوک و الخلفاء، تألیف محمد بن خاوند شاه بن محمود معروف به میرخواند (837- 902 ق)، حبیب السیر فی اخبار افراد بشر، تألیف غیاث الدین بن همام الدین محمد الحسینی مشهور به خواندمیر (تألیف 927- 930 ق)، لب التواریخ، تألیف یحیی بن عبد اللطیف حسینی (حسنی) سیفی قزوینی (مقتول در زندان شاه طهماسب در 962 ق)، زینت التواریخ، تألیف محمد رضا منشی تبریزی و عبد الکریم بن علی رضا اشتهاردی (به دستور فتحعلی شاه در سال 1221 ق)، ناسخ التواریخ، تألیف میرزا محمد تقی لسان الملک سپهر کاشانی (1297 ق)، منتظم ناصری، تألیف محمد حسن خان اعتماد السلطنه (- 1313 ق).

بر این فهرست کتابهای دیگری هم می‌توان افزود، و اگر تاریخهای نوشته شده در