یادنامه طبری صفحه 45

بر آن است که:

- بخشی از لغات قرآن فارسی است نه عربی،

- شماری دیگر نبطی است نه عربی،

- پاره‌ای از آن عربی است نه فارسی،

- و قسمتی از آن حبشی است نه عربی؛

با وجود اینکه او می‌داند خداوند متعال در قرآن کریم خاطرنشان کرده که کتاب آسمانی مسلمین را «قرآن عربی» مقرر و معرفی نموده است ...» 88

سرانجام، طبری با تکرار سخن و اطنابی فرساینده خود را به رنج می‌اندازد تا هر شبهه‌ای را که شائبه ورود واژه‌های دخیل و غیر عربی در قرآن کریم از رهگذر آن به هم می‌رسد برطرف سازد و با اطمینانی که- با توجه به ادلّه‌اش- سزا نبود در اعتقادش فراهم آید وجود الفاظ غیر عربی و کلمات دخیله، و به عبارت دیگر، معرّبات را در قرآن کریم قاطعانه مورد انکار قرار می‌دهد.

خرده‌گیریهایی بر طبری در رابطه با انکار وجود معرّبات در قرآن‌

الف. نخست طبری با دستاویز آیاتی که قرآن کریم را «عربی» معرفی می‌کند وجود هرگونه واژه‌های معرّب را در قرآن قاطعانه مورد انکار قرار می‌دهد،

اشاره

که باید گفت چنین استشهاد و استدلالی وافی به مقصود او نیست؛ زیرا هیچ کسی نمی‌تواند مبادلات لغوی را در میان ملتها مورد انکار قرار دهد و قهرا از طریق شدآمد ملتها در سرزمینهای یکدیگر عربها نیز واژه‌هایی را دریافت و، در مقابل، واژه‌هایی را صادر کردند؛ به‌ویژه که عربها قبل از اسلام تقریبا ملتی عقب افتاده و منزوی به شمار می‌رفتند و با فنون و صنایع و فراورده‌های علمی و صنعتی آشنایی نداشتند و با سفرها و رحله‌هایی که به سوی سرزمینهای متمدن آن روزگار در پیش می‌گرفتند، از رهگذر مبادلات تجاری، صنایع آنان را با همان اصطلاح و نام و طرزکار و استفاده از آن با خود به دیار خویش می‌آوردند و لغاتی را نیز از خود در اختیار آنها قرار می‌دادند و خلاصه، از طریق مبادلات تجاری و روابط دیگر، قهرا داد و ستد لغوی نیز انجام می‌گرفت. هر زبانی در میان هر ملتی خصوصیات و