یادنامه طبری صفحه 457

می‌پنداشت و در این مورد تعصّب شدید می‌ورزید، دکتر حوفی می‌نویسد:

انتظار می‌رفت طبری که از دانشمندان متین و مورد وثوق بوده، نسبت به مذهب خاصّی تعصّب نشان ندهد و مخالفین را کافر نداند زیرا تکفیر و نسبت کفر از تهمتهای زشتی است که هر مسلمان و مؤمن را نمی‌توان بدان متّهم ساخت. متأسفانه بعضی از مسلمانان در این مورد بسیار سهل‌انگارند و مخالفین خود را در هر مرام و مسلک و فکر سیاسی و دینی کافر قلمداد می‌کنند. 2

ناگفته نگذاریم که تکفیر مسلمانان به اندک بهانه‌ای و زدن برچسب شرک بر هر مؤمن و خداپرستی، خلاف نصّ صریح اسلامی است که طی آنها، انسان با اظهار شهادتین داخل حریم اسلام می‌شود و خون و مال و آبرویش محترم خواهد شد و حتی آنانکه منافق شناخته می‌شوند به حسب ظاهر محکوم به اسلامند و جز در صورت توطئه و محاربه، تعقیب نمی‌شوند و کیفر نمی‌بینند. معاذ بن جبل در حدیثی از رسول اللّه (ص) روایت کرده که فرمود:

«أمرت أن أقاتل الناس حتّی یشهدوا انّ لا اله الّا اللّه و انّی رسول اللّه ...» 3

من مأموریت دارم با مردم پیکار کنم تا اینکه آنان به وحدانیّت خداوند و رسالت من گواهی دهند.

راجع به این موضوع از طریق عامّه و خاصّه روایات فراوان وارد شده است. 4 و به نظر نگارنده اگر مجموعه آثار و کلیه نظرات و آراء طبری را در نظر بگیریم، شاید نتوانیم در زمینه اثبات سلفی بودن او به قضاوتی مطلق برسیم؛ زیرا چنانکه ملاحظه خواهیم کرد، او در مواردی برخلاف انگاره‌های قشری سلف حرکت کرده و نظراتی مخالف آنها، ابراز داشته است لیکن مواردی که سلفی بودن او محرز است و در میان آثارش، شواهدی محکم و روشن وجود دارد آن اندازه مهمّ است که می‌توان او را از سلفیان نام برد.

البتّه چهره طبری همانند بسیاری از دانشمندان و بزرگان تاریخ بشری در هاله‌ای از ابهام پوشیده است و حجاب ضخیم زمان و گذشت دورانی طولانی از وفات او، مانع شناسایی دقیق و صددرصد چهره اوست. مثلا قضاوت در میزان محبوبیت، تشیّع یا تسنّن و یا برخی ویژگیهای شخصیّتی او چندان سهل نیست، هرچند که برخی در همه