یادنامه طبری صفحه 458

موارد به جزمیّت سخن گفته‌اند ولی نظرات متضاد و احیانا غیرقابل جمع که از سوی مؤلفان و پژوهشگران ابراز شده، شاهد صدق دعوی ماست.

خطیب می‌نویسد: «ابو جعفر محمّد بن جریر طبری، غروب یکشنبه دو روز از شوال مانده به سال 310 ق درگذشت و در روز دوشنبه ظهرگاه، فردای روز وفات، در خانه‌اش به خاک سپرده شد و در مراسم تشییع و دفن او، انبوهی از جماعت شرکت کردند که تعدادشان را جز خداوند، نمی‌داند و مردم ماهها، شب و روز بر گور او نماز می‌گزاردند.» 5

محقق قمی می‌نویسد: «طبری در شوال 310 ق وفات یافت و او را شبانه در خانه‌اش دفن کردند، زیرا عامّه (سنّیان) گرد آمدند و از دفن وی در روز ممانعت به عمل آوردند.» 6

صاحب ریحانة الادب نیز همین نظر را ذکر کرده 7. و ابن کثیر دمشقی می‌نویسد:

«طبری در خانه خود دفن گردید زیرا برخی اوباش و عوام حنبلی‌ها از دفن وی در روز ممانعت کردند و او را به رافضیگری متّهم ساختند و حتی برخی جاهلان، ملحدش خواندند.»

و همو می‌نویسد: «مردم پس از وفات طبری از نواحی گوناگون در خانه او گرد آمدند و ماهها بر قبرش نماز می‌گزاردند.» 8

جمع بین این دو نظر به لحاظ اینکه یکی تصریح به دفن شبانه از بیم حنابله می‌کند و دوّمی صراحت در دفن ظهرگاه روز دوشنبه آن هم با حضور جماعتی کثیر دارد، آسان نیست و اگر این تضاد آشکار نبود با در نظر گرفتن اینکه خصومت حنبلی‌ها و هواداران ابن داود اصفهانی ظاهری، با وی امری قطعی است و از دیگر سو، وجاهت و منزلت اجتماعی‌اش نیز غیرقابل انکار است، می‌توانستیم چنین جمع‌بندی کنیم که جسد طبری را از بیم تعرّض اوباش حنابله و دیگر دشمنانش در خانه دفن کردند، ولی در مراسم تشییع و تدفین، جمعیّت فراوانی بجز حنابله، از بغداد و اطراف شرکت داشته‌اند.

سخن در تسنّن و تشیّع او نیز از همین قرار است: اکثر تراجم‌نگاران، او را دانشمندی عامّی و سنّی دانسته و برخی هم به تشیّع او نظر داده‌اند. علّامه حلّی می‌نویسد: «محمّد ابن جریر طبری صاحب تاریخ، عامّی المذهب بوده است.» 9