یادنامه طبری صفحه 47

نیز ابی عبیده اثر پذیرفته است؛ چرا که:

شافعی در همان باب کتاب یاد شده می‌گوید:

و قد تکلّم فی العلم من لو امسک عن بعض ما تکلّم فیه لکان الامساک اولی به [و اقرب من السّلامة له]. فقال قائل منهم: انّ فی القرآن عربیّا و اعجمیّا، و القرآن یدلّ علی انّه لیس فی کتاب اللّه شئ الّا بلسان العرب و وجد قائل هذا القول من قبل ذلک منه تقلیدا له و ترکا للمسألة عن حجّته و مسألة غیره ممّن خالفه، و بالتّقلید اغفل من اغفل منهم، و اللّه یغفر لنا و لهم. 89

در علم و دانش دینی کسانی زبان به سخن گشودند که اگر از پاره‌ای سخنان خودداری می‌ورزیدند این امساک و خودداری نسبت به آنها سزاتر می‌نمود، و برای مصونیت آنها مناسب‌تر به نظر می‌رسید. یکی از آنان می‌گفت: «در قرآن واژه عربی و عجمی وجود دارد». در حالی که خود قرآن به این حقیقت رهنمون است که در کتاب خدا چیزی جز به زبان عرب نیست. و قائل این سخن [که در قرآن واژه‌های غیر عربی وجود دارد] عبارت از کسی است که این سخن را از روی تقلید پذیرا شد و درباره این مسأله و مسائل دیگر از پی دلیل نرفت. با تقلید است که بی‌خبران از این دسته دانشمندان به غفلت و بی‌خبری دچار آمدند! خدا ما و آنها را مورد آمرزش قرار دهاد.

ابو عبیده- آن‌گونه که ابن فارس از او نقل کرده است- می‌گوید:

انّما انزل القرآن بلسان عربیّ مبین؛ فمن زعم انّ فیه غیر العربیّة فقد اعظم القول، و من زعم انّ کذا بالنّبطیّة فقد اکبر القول. و ذلک انّ القرآن لو کان فیه من غیر لغة العرب شئ لتوهّم متوهّم انّ العرب انّما عجزت عن الاتیان بمثله، لانّه اتی بلغات لا یعرفونها، و فی ذلک ما فیه. و ان کان کذلک فلا وجه یقول من یجیز القراءة فی الصّلوة بالفارسیّة، لانّها ترجمة غیر معجزة. و اذا جاز ذلک لجازت الصّلوة بکتب التّفسیر، و هذا لا یقول به احد. 90

قرآن به زبان عربی روشن و عاری از ابهام نازل شده است. بنابراین، اگر کسی تصور کند در قرآن [واژه‌هایی] غیر عربی وجود دارد گستاخی کرده و گفتار سنگین و نه درخور واقع بر زبان رانده است، و اگر کسی بر این پندار باشد که فلان کلمه در قرآن به زبان نبطی است سخن را در گستاخی به نهایت رسانده است، به این دلیل که اگر در قرآن از زبان غیر عرب واژه‌ای وجود می‌داشت این توهّم احیانا برای کسی پدید می‌آمد که عرب از آن‌رو از آوردن سخنی به مانند قرآن احساس ناتوانی کرد چون قرآن همراه خود لغاتی را حمل می‌کرد که عربها را بدانها آشنایی نبوده است. پیدا است که این نتیجه