یادنامه طبری صفحه 48

نادرست است و اگر این نتیجه درست می‌بود، یعنی قبول می‌کردیم ناتوانی عرب در هماوردی با قرآن معلول عدم آشنایی آنها با لغاتی بود که در قرآن وجود داشت و آنان با آنها مأنوس و آشنا نبودند، برای نظریه کسی که قرائت قرآنی را در نماز به زبان فارسی تجویز می‌کند وجه معقولی متصور نبود؛ زیرا قرائت حمد یا سوره در نماز به زبان فارسی ترجمه‌ای فاقد اعجاز به شمار می‌رود و اگر چنین کاری در نماز روا باشد، باید قرائت نماز با تعابیر موجود در کتب تفسیر نیز جایز باشد، اما می‌دانیم که احدی قائل به چنین رأیی نیست.

گفتار شافعی از آن جهت مردود است که طبق بیان گذشته وجود پاره‌ای از لغات دخیله در قرآن، آن را از عربیت خارج نمی‌سازد و تفصیل این بیان گذشت.

سخن ابو عبیده به مراتب از سخنی شافعی سست‌تر است؛ زیرا ابو عبیده حتما تصور می‌کرد که معرّبات قرآن همزمان با نزول آن تعریب شده‌اند. در صورتی نتیجه و تالی فاسدی را که ابو عبیده یاد می‌کند می‌توانیم بپذیریم که بگوییم عربها در زمان نزول قرآن با این لغات و کلمات دخیله آشنایی نداشتند و این لغات همراه نزول قرآن تازه از راه رسیده بودند! در حالی که می‌دانیم سالها و قرنها عربها پیش از نزول قرآن کریم با این لغات و مفاهیم آنها در دوران جاهلیت سروکار داشتند و آنها را در اشعار و دواوین و محاورات روزمره خود به کار می‌بردند. علاوه بر این، طبق نظر ابی عبیده باید اعجاز قرآن کریم را در تک واژه‌های آن جستجو کرد. در حالی که این نظریه را همه دانشمندان مردود می‌دانند.

ضمنا جای یادآوری است که ابو عبیده از کسانی است که از وی نقل شده قرائت نماز به زبان فارسی صحیح است؛ اما صحیح این است که او از این نظریه بازگشته بود.

طرفداران وجود معرّبات در قرآن کریم‌

بزرگانی از قدما- که پاره‌ای از آنها از صحابه و تابعان به شمارند از قبیل ابن عباس و عکرمه- و جمع فراوانی از اعاظم و قرآن‌شناسان صریحا یادآور شده‌اند که در قرآن لغات و واژه‌هایی آمده که اصل و ریشه در زبان عربی ندارند بلکه