یادنامه طبری صفحه 50

و یا شیشه چراغ، «الدّرّیّ» به معنی مضیئ و روشنایی آفرین، «ناشئة»- که ابن عباس گفته است «نشأ»- یعنی از شب برخاست، «کفلین» به معنی دو چندان، و «قسورة» به معنی شیر است.

9. به زبان نبطی:

در این زبان «سینین» به معنی خوش و نیکو است.

10. به زبان قبطی (مصری کهن):

در این زبان «الآخرة» در «الملّة الآخرة» به معنی «اولی» (ملت و امت پیشین) است- و قبطیها «الآخرة» را بر «الأولی» و «الأولی» را بر «الآخرة» اطلاق می‌کردند-، «وراء» در «وراءهم ملک» به معنی پیش‌رو، «الیمّ» به معنی دریا، و «بطائنها» به معنی ظواهر و رویه‌های آن است. 92

اینها نمونه‌هایی چند از لغاتی است که به عنوان معرّبات قرآن کریم در مصادر مختلف معرفی شده‌اند و میان دانشمندان بزرگ در دخیل بودن آنها نسبت به زبان عربی کمترین اختلافی وجود ندارد. اما طبری بدون اینکه سند تاریخی برای اثبات نظریه خود ارائه کند این‌گونه نمونه‌های منسوب به زبانهای دیگر را مصادیق توارد لغوی برشمرده که عرب و فارس و حبشی و یونانی و رومی و هندی و قبطی و نبطی در تکلّم به آنها و استفاده معانی متوافق از آنها ناخودآگاه از دیرباز به توافق رسیده بودند، و اصالت این لغات در عربیت کاملا محفوظ است.

سخن ابن عطیه در این مقام شایسته ذکر است. او می‌گوید:

«... بلکه عربهای عاربه و تازیانی که از خلوص در عربیت از نظر زبان برخوردار بودند، عربی که قرآن کریم به زبان آنها نازل شده احیانا از طریق تجارتها انس و آشنایی نسبت به زبانهای دیگر به هم رساندند، عربها با رحله‌های قریش و کوچشهای مسافران از قبیل سفر ابی عمرو به شام، سفر عمر بن خطاب، سفر عمرو بن عاص و عمارة بن ولید به سرزمین حبشه و سفر اعشی به حیره و مصاحبت و گفتگوی او با نصاری- با توجه به اینکه اعشی به عنوان یک حجت و الگو در زبان عربی به شمار می‌رود- این رحله‌ها و سفرها مجرایی برای آشنایی عرب به زبانهای دیگر و داد و ستد لغات بوده است. عربها به سراسر این واژه‌های بیگانه