یادنامه طبری صفحه 506

ارتجال، سخنان مسجّعی می‌گفته است و طبری هم در جلد پنجم از تاریخ خویش روایت می‌کند که اعراب، در این دوره سجع را می‌پسندیدند. 12

با این‌همه نویسندگان این تفسیر خود را از آن به‌دور داشته‌اند که شاید هم «تفسیر» زمینه‌ای برای ابراز چنین هنری ندارد.

6. در این تفسیر، قصص نقل شده، یا با استشهاد به آیه‌ای است مرتبط با متن داستان، یا آغاز می‌شود با نقل اقوالی مستقیم درباره همان موضوع در مباحث تاریخی. 13

7. در این تفسیر، جای‌جای مشاهده می‌کنیم که محمّد بن جریر به شرح و معانی واژه‌ای پرداخته است از آن جمله:

«و از بهر آن او را جمشید گفتند که جم به زبان پهلوی روشنایی باشد و شید آفتاب باشد و از نیکویی او بود که او را جمشید خواندند.» 14

8. گاهی نویسندگان این تفسیر، نظر محمّد بن جریر را ردّ کرده، گفتار صحیح به‌زعم خود را از مآخذی دیگر نقل کرده‌اند از آن جمله:

«امّا محمّد بن جریر بدین کتاب اندر قصّه خضر گفته است به خلاف این، امّا ما این از کتاب سیر بیرون آورده‌ایم از گفتار عبد اللّه بن المقفّع و گفتار اصمعی و ....» 15.

و اینک به برخی از نکات دستوری این تفسیر اشاره می‌شود:

شیوه جمع بستن کلمات فارسی و عربی‌

1. جمع بستن کلمات عربی با «ان»

الف) کی زنهار دهد کافران را از عذاب دردناک. 7/ 1910.

ب) که منافقان دروغ‌زنان‌اند. 7/ 1873.

ج) که منجّمان او را گفته بودند ... 2/ 386.

د) و مدرسها و خانقاهها از بهر این عالمان و عابدان ساخته‌اند. 1/ 178.

2. جمع بستن اسم جمع

که گرامیترین خلقان بر خدای عزّ و جل محمّد مصطفی بود. 2/ 323.

گروهان. 4/ 968؛ 5/ 1150.

3. برخی از کلمات جمع عربی با «ان» و «ها» جمع بسته شده است: