یادنامه طبری صفحه 54

لغات» واژه‌های یاد شده «عربی عجمی، و حبشی عربی، و ...» هستند و می‌افزاید که: «باید برای یافتن منشأ نفوذ این لغات در زبانها از پی دلیلی کاوید که قطع آخرین باشد و هاله‌های شک و شبهه را از آن بسترد»، معذلک نه تنها از نظر سرگذشت لغات و بحثهای به اصطلاح «فیلولوژی و اتیمولوژی» هیچ‌گونه دلیل و حجت و برهانی را ارائه نمی‌کند، حتی دستش از شواهد احتمالی توارد لغات نیز تهی است و هیچ‌گونه دستاویزی جز اطناب و تکرار معانی در اختیار ندارد؛ ولی علی‌رغم آن، سخنان بدون دلیل و شاهد او سر از یک امر قطعی بر می‌آورد که در قرآن هیچ لغتی وجود ندارد که حتی در ریشه‌های دوردستش از فضا و حیطه عربیت بیرون باشد. و شاید طبری از آن‌رو که می‌دید برای فهم لغات قرآن به معاجم و فرهنگهای لغوی بیگانه نیازی نیست، درصدد انکار لغات غیر عربی در قرآن برآمد.

اشتباهی تاریخی که به لغزش دیگران بارور گشت‌

قبلا با کمال تواضع اعتراف خود را بر عجز و ناتوانی برای جولان، حتی بر زاویه‌ای از سمات و خصوصیات شخصیت و آثار او، به مطالعه‌کنندگان عزیز تقدیم داشتم و با اینکه جسارت ورزیدم و گوشه‌ای از یک بخش از مقدمه مبسوط تفسیر او را آماج انتقاد ضعیف خویش قرار دادم و به سوی آن با بنانی لرزان نشان رفتم، اکنون با بیانی قاصر و خامه‌ای فاتر قصد یکی دیگر از زوایای تفسیرش را می‌کنم و در این راه عصاکشم یادداشت یکی از نویسندگان معاصر بوده است.

این مطلب مربوط به آیه 114 سوره بقره است که خداوند متعال می‌فرماید:

وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَساجِدَ اللَّهِ أَنْ یُذْکَرَ فِیهَا اسْمُهُ وَ سَعی فِی خَرابِها أُولئِکَ ما کانَ لَهُمْ أَنْ یَدْخُلُوها إِلَّا خائِفِینَ لَهُمْ فِی الدُّنْیا خِزْیٌ وَ لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظِیمٌ.

کیست ستمکارتر از کسی که مانع از ذکر نام خدا در مساجد و پرستشگاهها می‌شود و در ویرانی آنها می‌کوشد؟ آنان را نشاید جز در حالی که بیمناک‌اند بر آنها درآیند. برای آنها در دنیا خواری و ذلت و در آخرت عذابی بزرگ در پیش است.