یادنامه طبری صفحه 549

مقدمه:

در بخش تفسیر آیات هریک از متون تفسیری کهن، به مطالبی برمی‌خوریم که بیش از آنکه به قرآن و نص آیات مربوط باشند به محیط فرهنگی و برداشتهای ذوقی مفسر مربوط می‌شوند. این نکته‌ها هرچند در یک کتاب تفسیر مطالبی حاشیه‌ای و فرعی محسوب می‌شوند به نوبه خود و در حوزه‌ای جدا، از ارزش فراوانی برخوردارند.

برای مثال در نخستین نکته‌ای که در این باره آورده‌ایم، حوا زودتر از آدم (ع) در دام ابلیس گرفتار شده، به سراغ درخت گندم می‌رود و از آن می‌خورد؛ ولی خطای او باعث هیچ عکس العمل سوئی نمی‌شود چرا که «امر و نهی همه مردان را باشد و کیخدا را و تا کیخدا گناه نکند کس زنان را به گناه نگیرد» 2 درحالی‌که مطابق تعلیمات قرآنی، هرکس در گرو عملی است که انجام می‌دهد (کُلُّ نَفْسٍ بِما کَسَبَتْ رَهِینَةٌ آیه 38، المدثر 74) و زن و مرد، هر دو به پاداش اعمال نیکشان به بهشت می‌روند 3 و برای سیاهکاریهایشان کیفر می‌شوند. 4 پس اعتقاد به بی‌مسؤولیتی زن در برابر آنچه می‌کند دارای هیچ مبنای قرآنی نیست بلکه ریشه در فرهنگ قومی و باورهای عامیانه دارد.