یادنامه طبری صفحه 55

درباره سبب نزول این آیه اختلاف‌نظر وجود دارد:

1. گویند اینان عبارت از رومیان بودند که برای جنگ به بیت المقدس روی آوردند و مساعی خود را در تخریب و ویرانسازی آن به کار گرفتند، تا زمان عمر که خداوند مسلمین را بر رومیان پیروز ساخت و آنها با ترس و بیم بر آن در می‌آمدند.

2. حسن و قتاده گفته‌اند منظور آیه بختنّصر است که بیت المقدس را به ویرانی کشاند و نصاری نیز به او در ویرانسازی بیت المقدس مدد رساندند.

3. از امام صادق علیه السلام روایت شده که آیه متوجه قریش است، آنگاه که مانع از ورود رسول اکرم صلی اللّه علیه و آله و سلم به مکه و مسجد الحرام شدند. رأی بلخی و رمّانی و جبّایی نیز همین است.

4. اما طبری نظریه اخیر را تضعیف کرده و گفته است مشرکان در مکه به تخریب مسجد الحرام نپرداختند. مرحوم طبرسی این تضعیف را از آن‌رو مردود اعلام می‌کند که آبادانی مساجد به اقامه نماز در آنها به هم می‌رسد و ویرانی آنها وقتی پدید می‌آید که مردم را از اقامه نماز در آنها بازدارند، چنانکه روایت نیز مؤید همین مقال است ...

طبری- با توجه ما به سخن طبرسی 96- به تضعیفی روی آورده که ضعف مقال او را وانمود می‌سازد و ویرانی در مساجد را عبارت از ویرانی ظاهری تلقی کرده که روایات خلاف آن را ثابت می‌کند.

طبری علاوه بر این در مورد آیه مذکور دچار لغزشی شده که موجب لغزیدن دیگران نیز گشته و بسیاری از دانشمندان علوم قرآنی را بیراهه سوق داده است؛ زیرا مثلا می‌بینیم که واحدی نیشابوری، با استناد به رأی قتاده و ارزیابی طبری در مورد این آراء، گفته است: «آیه مورد بحث درباره بختنّصر و اصحاب و یاران او نازل شده است. اینان با یهودیان به نبرد برخاستند و بیت المقدس را به ویرانی کشاندند و نصاری و رومیان نیز در این ویرانسازی او را یاری کردند». 97

واحدی اتحاد نصاری با بختنّصر را در تخریب بیت المقدس در کتاب خود یاد می‌کند، حال آنکه واقعه بختنّصر در 633 سال قبل از میلاد مسیح