یادنامه طبری صفحه 583

تاریخ‌نویسی مؤلف بزرگ آن نهاده شده یعنی محمد بن جریر. و بطوری که در مقدمه تاریخ بلعمی آمده است 2 طبری بنای کار را در تاریخ خویش بر تفصیل و اطناب نهاده بلعمی نیز چنین کرده است 3. دیگر آنکه در تاریخ طبری مطالب بتاریخ ایران از همه تواریخ اسلامی مبسوطتر بیان گردیده و اهمیتی بیشتر بدان داده شده است، بلعمی نیز در تصنیف تاریخ خود و ترجمه آن این فصل را از مهمترین فصول کتاب شناخته و در تدوین آن رنج بیشتری بر خود هموار ساخته است.

نکته سوم آنکه بیشتر روایات و مطالبی که طبری درباره تاریخ قدیم ایران نقل کرده است، یعنی پیشدادیان و کیانیان و اشکانیان، از کتابها و قصص و حماسه‌های ملی گرفته است همچنین اخبار و روایات مربوط به ایران و عرب را از تاریخ هشام کلبی (متوفی به سال 206 هجری) نقل کرده است. مانند اخبار مربوط به ایران و پادشاهان تبّع و ملوک کندی و یمن و سیف ذی یزن و قباد و غیره و غیره 4.

دیگر آنکه بلعمی نام راویان و اسناد پیاپی را در نقل روایات و اخبار حذف کرده است، و از ذکر وجوه مختلفی نیز که طبری در تاریخ خویش آورده است چشم پوشیده و به درج آنچه مرجّح بوده است اکتفا کرده 5.

بر سری از نکته‌های مذکور بلعمی برخی از مطالب و روایات و قصاید و اشعار را که در اصل کتاب دیده نمی‌شود خود با مراجعه به مآخذ اصلی آنها بیان کرده و این‌گونه کارها امتیازی بزرگست ترجمه کتاب را بر اصل آن 6.

چنانکه در یک مقام گفته است «محمد بن جریر حدیث بهرام چوبین تمام نگفته است. و من بکتاب اخبار عجم تمام یافتم و بگویم.» ص 180

و باز در ذکر واقعه سنمّار نوشته است: «نعمان را خشم آمد و گفت تا سنمّار را بر سر آن بنا بردند و از آنجا در انداختند تا بمرد. و حدیث وی مثل گشت در عرب. چون کسی کسی را پاداش دادی نه در خور کردار او، گویند جزای سنمّار و به زبان عرب در کتاب امثال یکی بیت است که گویند و مثل زنند: ص 112

جزانی جزاء اللّه شرّ جزائه‌جزاء سنمار و ماکان ذا ذنب سپس گوید: «کسی نداند این بیت که گفته است و سبب این چه بوده است و این ده بیت است در کتاب امثال و محمد بن جریر در این باب نگفته است قصه این