یادنامه طبری صفحه 585

غیره. و در این باب نکته‌های گفتنی بسیار است. چه عمده اختصاصات و امتیازات نثرهای دوره سامانیان را در این کتاب می‌توان یافت. و من این نکات را در کتاب سبک نثر پارسی 8 بیان کرده‌ام. و نیز در خطابه‌ای مبسوط که از کنگره جهانی ناصر خسرو ایراد گردید. 9

در اینجا با توجه به تنگی مجال به پاره‌ای از آنها بطور اجمال اشاره می‌شود.

تفصیل و اطناب‌

از جمله این مختصات نخست تفصیل و اطنابست در ذکر وقایع و بیان حوادث، که می‌توان از آن برای درک مطالب بهره‌ای وافی گرفت. و بلعمی در این امر چنانکه اشاره شد پیروی از محمد بن جریر نموده و از اصل کتاب و متن عربی آن تأثیر پذیرفته است.

حتی گاهی نیز دست نگهداشته و در نقل مطالب برخی روایات مختلف را باز گذاشته و آنچه را بر سایر اقوال و آراء رجحان داشته نوشته است. 10

ایجاز و کوتاهی جمله‌ها

دیگر از امتیازات کتاب، ایجاز و کوتاهی جمله‌هاست. و مقصود من در اینجا ایجاز در عبارات و کوتاه نوشتن جمله‌هاست که آن از خصوصیات آشکار نثر دوره سامانیانست و از بهترین امتیازات آن. و شاید که نثر زبان پارسی را بچیزی بهتر از آن آرایش نتوان داد.

و نویسندگان مبرّز این نکته را همواره در نظر داشته‌اند و غالبا مطلبی را که در یک یا دو جمله می‌توان بیان کرد، در جمله‌های بیشتر ادا می‌کرده‌اند و در میان فعل و فاعل و نهاد و گزاره فاصله را کمتر می‌ساخته‌اند.

در تاریخ بلعمی مطالب همه‌جا با جمله‌های کوتاه و الفاظ فاخر و کلمات سنگین و عبارات رنگین بیان گردیده آمیخته با فصاحت و بلاغت تمام.

سادگی و روانی کلام‌

دیگر از مختصات آن سادگی عباراتست و روانی گفتار و شیرینی کلمات و دلنشینی سخنها و جملات که در سراسر کتاب بحد کمال رسیده. و این نه منحصر به تاریخ