یادنامه طبری صفحه 587

دور بودن از مختصات نثر عربی‌

دیگر از مختصات نثر تاریخ بلعمی دور بودن آنست از سبک نثرهای عربی. تاریخ بلعمی با آنکه از متن عربی ترجمه گردیده و باید در انتخاب الفاظ و کلمات و سبک عبارات و شیوه جملات کم و بیش به آن شبیه باشد، ولی با آن فاصله بسیار دارد. و از جهت بیان الفاظ و ترکیبات دستوری سرشار از اختصاصات نثرهای دوره سامانیانست و بلکه از بهترین نمونه‌های آن.

واژه‌های عربی آن بسیار کمست و شاید که از صدی شش و هفت تجاوز نکند.

سجع و موازنه در آن دیده نمی‌شود در خلال عبارات استشهاد به آیات و اشعار و امثال نشده مگر آنها که جزء تاریخ و بیان وقایع بوده. (چنانچه در شرح واقعه سنمّار بامثال و اشعاری تمثل شده. یا داستان بهرام گور یا پاسخ اسکندر به دارا ... که نکته‌ها و اشعار و امثالی از زبان آنان نقل گردیده است.) صناعات ادبی و لطائف بدیعی در آن راه نیافته.

توجه به صرف و نحو زبان تازی جز در مواردی معدود که گفته خواهد شد در آن بنظر نمی‌رسد. از ترکیبهای عربی بغیر از سه کلمه- فبها 254- ایها الملک 182- و من بعد 312 در آن چیزی ندیدم. و سه عبارت رحمة اللّه علیه و عز و جل و باللّه العصمة و التوفیق 3 که در دیباچه کتاب آمده است.

بر روی هم در طرز بیان مطالب و سبک عبارات و سیاق جملات نکته‌ای که نشانه تأثیر روشن سبک عربی باشد در آن نمی‌توان یافت.

جمع بستن کلمات عربی به شیوه پارسی‌

دیگر از مختصات آن جمع بستن کلمات عربیست به شیوه پارسی- مانند: موکّلان 106- ندیمان 124- اسیران 100- شریفان 106- ملکان 79- رسولان- حاجبان- خاصگان- عاملان- عیالان 201- خالان و قرابتان- جاسوسان 103- خلیفتان و متابعان 26 و اعرابیان و نباها 181 و غنیمتها

و گاهی معدودی از انواع این کلمات را نیز به سیاق عربی جمع مکسّر بسته عمال- بلاد- ندما- حکما و علما و ملوک و سباع و وحوش گفته است.