یادنامه طبری صفحه 601

اگر سلسله ملوک قدیم عجمی را که در تاریخ الرسل و الملوک ابو جعفر طبری می‌خوانیم با فهرست پادشاهان ایرانی شاهنامه فردوسی برابر نمائیم اختلافات گوناگون و متعدد دیده می‌شود. یکی از این اختلافاتی که به‌نظر این‌جانب جالب‌توجه می‌نماید در صفحه‌های اول کتاب طبری وجود دارد و مربوط به پیشدادیان است. طبری بیان می‌کند بعد از کیومرث، هوشنگ، طهمورث و جمشید و بیوراسب و ضحاک‌تازی و آفریدون بر تخت پادشاهی نشستند در حالیکه فردوسی می‌گوید بیوراسب و ضحاک یک نفر بوده زیرا بیوراسب لقب آن پادشاه عربی بود و شاعر طوسی توضیح می‌دهد که چون ضحاک دارای تعداد بسیار اسب بوده و بیور بزبان پهلوی معنی «ده‌هزار» را می‌رساند بدین سبب چنین لقب را بدو دادند.

این نکته که به‌نظر می‌رسد نکته‌ای فرعی باشد در حقیقت بی‌معنی و بی‌اهمیت نیست و ببینیم چرا.

فردوسی در شاهنامه از یکی از افسانه‌ها و داستانهای خدایان و پهلوانان ایران قدیمی نگهداری و محافظت می‌کند که دارای ارزش بزرگ اخلاقی است و خاطر پژوهندگان و متخصصین تاریخ مذاهب را هم چه در گذشته و چه امروز جلب می‌نموده است. این داستان، آن قصه معروفی است که آن را در باب آیین و آداب مهرگان در اوستا گرد آوردند و برطبق آن جمشید (Yima Xsaeta( گناهی نابخشودنی کرده و خدای تعالی اژدهائی را (Azi Dahaka( فرستاده که او را مجازات کند و بعد از مجازات، فریدون (Oretaona( آمده و اژدها (یعنی ضحاک) را کشت تا فرمانروائی حق و راستی برقرار