یادنامه طبری صفحه 607

سقم آنها را تحقیق کند با ذکر سند روایت در کتاب خود آورده است چنانچه در آغاز گوید: «خواننده این کتاب بداند که استناد ما بدانچه در این کتاب آوردیم به روایات و اسنادی است که از دیگران به توالی به ما رسیده است و من نیز خود از آنان روایت می‌کنم یا سند روایت را به ایشان می‌رسانم نه آنکه در آوردن مطالب تاریخی استنباط عقلی شده باشد ... اگر شنوندگان اخبار این کتاب، به برخی از داستانها و قصّه‌ها برخورند که عقل وجود آنها را انکار کند نباید بر من خرده گیرند زیرا ما آنها را آنچنانکه شنیده‌ایم در کتاب خود آورده‌ایم». 1

امّا مترجم تاریخ طبری در ترجمه دو مطلب را در نظر داشته یکی اضافه کردن مطالب لازمی که محمّد بن جریر به سبب اختصارگویی در کتاب خود نیاورده دیگر تصحیح تفسیر بعضی از آیات قرآن کریم که طبری تفسیر صحیح را از سقیم جدا نکرده و قول راویان را آورده است. محمّد بلعمی در هر دو قسمت یعنی اضافه کردن خبر و آوردن تفسیر درست معذور بوده است زیرا از طرفی منصور بن نوح سامانی به او فرمان داده که به بهترین وجه ترجمه کند چنانکه در آن نقصانی نباشد 2 و از طرف دیگر آوردن تفسیر درست که با عقل و منطق سازگار باشد وظیفه هر فرد مسلمان مؤمن و متدین است. مثلا در تفسیر آیه شریفه: «یا نارُ کُونِی بَرْداً وَ سَلاماً عَلی إِبْراهِیمَ» گوید: «و محمّد بن جریر ایدون گوید بدین کتاب اندر که خدای تعالی فرشته‌ای را بفرستاد تا ابراهیم را بدان آتش اندر مونس بود تا دل ابراهیم تنگ نشود، و ابراهیم سر به کنار وی نهاد و این حدیث نادرست است و این سخن منکر است نزد علما و اهل حکمت زیرا که ابراهیم آنکس بود که دلش با خدای عزّ و جلّ بسته بود، چنانکه به جبریل میل نکرد بدان چنان جایگاه‌اند. پس او را بدان آتش به خلوت معرفت خدای تعالی نه بس بود، و شادی خلّت و شوق محبّت، که فریشته‌ای بایستش تا او را مونس باشد؟ و آنجا که عارف را معرفت بود، و انس خلوت بود، و شادی وصلت بود، آنجا فریشته را چه قیمت بود، یا آسمان و زمین را و بهشت و همه خلق را که دون خدای است به چشم عارف چه مقدار و منزلت بود؟» 3.