یادنامه طبری صفحه 611

«فنظر نظرة فی النّجوم فقال انّی سقیم» و بدان وقت علم نجوم غالب بود و هرکسی چیزی از احکام نجوم بدانستی و دعوی کردی و ابراهیم برایشان فسوس کردی پس او گفت:

من بیمارم از حکم نجوم، چنانکه شما حکم کنید و بدین نه دروغ خواست ولیکن بهانه خواست تا ایشان او را به عید با خویشتن نبرند، بیماری بهانه کرد و پریشان‌حالی تلبیس کرد، گروهی به تفسیر این گویند معنیش «سأسقم» است گفت من بیمار خواهم شدن». 11

بل فعله کبیرهم‌

در تعبیر سخن سوّم یعنی «بَلْ فَعَلَهُ کَبِیرُهُمْ» در جایی که از آیه شریفه: بَلْ فَعَلَهُ کَبِیرُهُمْ هذا فَسْئَلُوهُمْ إِنْ کانُوا یَنْطِقُونَ گوید: «ابراهیم گفت این مهترشان کرد اینک بپرسید اگر سخن گویند که بدیشان که کرد! و این سخن به ظاهر به دروغ ماند که گفت مهترشان کرد ولیکن این را معنی آنست زی علما و اهل تفسیر تا بدانی که ابراهیم بدین سخن که به ظاهر به دروغ ماند چه معنی خواست تا به دروغ نیندیشی که دروغ از گناهان کبایر است و پیغامبران معصوم بودند و من این معنی بگویم هرچند پسر جریر نگفته است تا با ابراهیم تهمت دروغ نکنی و معنی این نزد علما آنست که «بَلْ فَعَلَهُ» اینجا وقف کنی پس ابتدا کنی «کَبِیرُهُمْ هذا فَسْئَلُوهُمْ إِنْ کانُوا یَنْطِقُونَ» چنانکه ایدون گوید، آری مهترشان اینک بپرسیدشان اگر سخن گویند ابراهیم وقف نکرد ولیکن سخن از اول تا بآخر همه بگفت و بر ایشان پوشیده کرد ایشان ایدون پنداشتند که او همی‌گوید مهترشان کرد و ابراهیم معنی وقف خواست هرچند وقف نکرد و ایشان را گمان جز آن معنی افتاد که او خواست تا سخن بر ایشان پوشیده شد و او را دروغ گفته نیامد پس ایشان گفتند لَقَدْ عَلِمْتَ ما هؤُلاءِ یَنْطِقُونَ». 12

ابراهیم و دیدن ستاره‌

بلعمی در جای دیگر سخن ابراهیم را در وقتی که ستاره را دید و گفت «هذا رَبِّی» از این نوع تعبیر کرده و گفته است که «ابراهیم گفت و این سخن به معنی استفهام است نه به معنی ایجاب، چو آنکسی را غایبی بوده باشد از دور کسی بیند گوید این فلان