یادنامه طبری صفحه 620

آسمان صحف و نبی و شریعت آمد و خدای تعالی یک را بر یک فضیلت کرد چنانکه گفت وَ لَقَدْ فَضَّلْنا بَعْضَ النَّبِیِّینَ عَلی بَعْضٍ و ابراهیم علیه السّلام از مرسلان بود از آن کسها که جبریل علیه السّلام بسوی ایشان آمدی و مشافهه او را از خدای پیغام دادی پس چون این فرمان ذبح آمد که پسر را ذبح کن، او را بخواب نمود و جبریل را نفرستاد که او را به مشافهه بگفتی و بدین اندر دو علّت است و دو معنی یکی آنست که پیغامبری گونه‌گونه است چنانکه گفتم یکی به مشافهه و دیگر به آواز و سیوم بخواب باید که همه نوعهای پیغامبری اندر وی بود و اگر مرسل نبود یک نوع بود آواز و خواب امّا مرسل را هم پیغام بود و هم آواز و هم خواب پس ابراهیم را جبریل مشافهه بود خدای تعالی خواست تا همه نوعهای پیغامبری او را جامع شود». 30

چرا یوسف از شرابدار حاجت خواست؟

بلعمی در قصه زندانی شدن یوسف گوید:

«... پس یوسف مر این شرابدار را گفت چون پیش ملک خداوندت بنشینی و به مرتبت خویش باز شوی مرا یادی کن و بگو او را که به زندان اندر غلامی غریب بازداشت است بی‌گناه، خدای گفت: فانسیه الشیطان ذکر ربّه. دیو این سخن او را فراموش کرد تا با یاد نیامدش: فلبث فی السّجن بضع سنین و بضع بلغت اندر بیشتر از پنج بود و کمتر از ده بود و مفسّران این جایگاه هفت سال گفتند.

اکنون اندرین جای نکته‌ایست که نه علم محمد جریر است و نه گفته او و آن آنست که چون شاید که یوسف با این همه جلالت و مرتبت حاجت خویش به کافری بردارد، و به نزدیک کافری فرستد و امید خدای عزّ و جلّ بدو کند؟

بدانکه یوسف علیه السّلام نیک دانست که کارها به حکم خدای است ولکن او را اندر چاه آگاه کرده بود که تو پادشاه خواهی بودن، دانست که هر کاری خدای تعالی سببی کرده است و دانست که حاجت بر آنکس باید برداشتن که نزدیک پادشاه او را شناخت و معرفت بود براستی و استواری و نزدیک همه کس بهتر است از آن کس که کسی او را نشناسد و پنداشت که این لفظ خدای تعالی سبب کار او کرده است. و این، دو علم است یکی آنست که بر هر کسی واجب است که بشناسد و یکی نه واجب است،