یادنامه طبری صفحه 660

جدا نیست و این دو رضایت به منزله یک رضایت است و پیامبر اکرم در برابر خدا از خود استقلالی ندارد 73. نظیر آن در شعر شاعران عرب نیز هست 74.

در بحث از آیه: «... قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ ...» (یونس/ 38)، که قرآن معاندان را به نظیره‌گویی فرامی‌خواند و از آنان می‌خواهد که یک سوره مانند آن بیاورند، طبری به حذف مضاف الیه (که حذف خود از بلاغت است) اشاره کرده و گفته است که جمله در اصل بوده است: «قل فاتوا بسورة مثل سورته» که «سوره» حذف شده 75 همان‌طور که گاه ممکن است یک فعل به قرینه حذف شود همچون آیه: «... فَأَجْمِعُوا أَمْرَکُمْ وَ شُرَکاءَکُمْ «*» ..» (یونس/ 71) که نصب «شرکاء» به فعل محذوف «ادعوا» می‌باشد یعنی به قول طبری 76، معنی چنین است: «احکموا امرکم و ادعوا شرکاءکم».

این‌گونه حذفها در شعر شاعران عرب هم هست مانند:

و رأیت زوجک فی الوغی‌متقلّدا سیفا و رمحا و معلوم است که «الرمح لا یتقلد». این است که می‌گویند: «حاملا» محذوف است 77.

مآخذ و منابع و مشخصات آنها

______________________________
(1) برای آگاهی بیشتر از مباحث بلاغی کتاب، رجوع شود به: ابو زکریا یحیی بن زیاد الفرّاء، معانی القرآن تحقیق از: محمد یوسف نجاتی- محمد علی النجار، چاپ دار الکتب المصریة، 1374 ه. 1955 م، ج 1، صص 14، 15، 33، 48، 63، 202.
(2) ابو عبیده معمر بن المثنی، مجاز القرآن، تحقیق از: دکتر محمد فواد سزگین، الطبعة الثانیة، 1390 ه- 1970 م، مکتبة الخانجی، دار الفکر، در دو جلد، ج 1/ 8- 16.
(3) برای آگاهی بیشتر رجوع شود به: مقاله اینجانب تحت عنوان «مجاز القرآن ابو عبیده و تأثیر آن در کتب بلاغی» در نشریه دانشکده الهیات و معارف اسلامی مشهد، ش 20، پاییز 1355 ش/ 1397 ه. ق.
______________________________

*. عنی ک «الشرکاء» آلهتهم و اوثانهم. ر ک: تفسیر طبری 15/ 249.

______________________________
(4) ر ک: حافظ ابو بکر احمد بن علی الخطیب بغدادی (م. 463 ه) تاریخ بغداد (مدینه اسلام) چاپ 1349 ه- 1931 م در 14 جلد، ج 3/ 254؛ و نیز رجوع شود به: