یادنامه طبری صفحه 665

ترجمه تفسیر طبری [دکتر مهدی محقّق]

اشاره

ابو جعفر محمّد بن جریر طبری از دانشمندان بزرگ اسلامی به شمار می‌رود. او در سال 224 ق در آمل از نواحی طبرستان تولّد یافت و پس از آنکه جهانی را به نور دانش و معرفت خود درخشان ساخت، در 310 ق دیده از این جهان بربست.

در مدت زندگی همّتش را به فراگرفتن علوم متداول عصر خود مانند منطق، حساب، جبر و مقابله، طب، قرائت، حدیث و فقه مصروف ساخت و در هر فنی همچون مرد ذی‌فن گردید و به اندازه‌ای در عالم علم و معرفت فرورفته بود که از منافسات و تعصبهای مذهبی خود را رها ساخته و با دیده گشاده‌تری به این امور می‌نگریست. مثلا در عین حال که به ذکر فضایل علی بن ابی طالب علیه السّلام می‌پرداخت و طرق حدیث غدیر خم را روشن می‌ساخت، از ذکر محامد شیخین یعنی ابو بکر و عمر خودداری نمی‌کرد 1 و گاهی هم تعادل این دو کفه را از دست می‌داد به طوری که مورد ستم و نکوهش یکی از فریقین قرار می‌گرفت و نباید فراموش کرد که با تشیّع توجّه بیشتری داشته و بیش از همه، حنبلیان با او دشمن بودند و او را آزار می‌دادند. آثار و تألیفات فراوان و گرانبهایی از او بازمانده که یادآوری و باز نمودن هریک موجب درازی سخن می‌گردد و از میان آثار او مهمتر از همه، تاریخ کبیر و تفسیر کبیر اوست که بیش از همه مورد توجّه و عنایت فارسی‌زبانان قرار گرفته است. تاریخ او را که مسمّی به تاریخ الرسل و الملوک است، ابو علی بلعمی وزیر منصور بن نوح سامانی به زبان فارسی ترجمه کرده و تفسیر او