- پیشگفتار [مسؤول سمینار دکتر محمد حسن شجاعی فرد] 1
- بخش اوّل زندگینامه و آثار 8
- مدخلی بر احوال و آثار طبری همراه با متن «جامع البیان عن تأویل آی القرآن» 9
- اشاره 9
- طبری: سفرها و کوچهایش برای فراگیری علم 12
- در ری: 12
- در نخستین رحله به بغداد: 13
- بازگشت دوباره به بغداد: 13
- در راه سفر به مصر: 14
- قناعت و مناعت طبری 15
- طبری، دانشمندی کوشا و نستوه و پرکار: 17
- طبری و حنابله 18
- چرا طبری از آمل به بغداد بازگشت؟ 19
- طبری و تأسیس مذهب یا تجدید و بازسازی دین 21
- پیروان مذهب جریری و مساعی آنها در نشر این مذهب و دفاع از آن 22
- مسأله عدم صحت انتساب کتاب «بشارة المصطفی» به طبری 25
- تضلّع طبری در قرائت و تلاوت و تجوید و تفسیر و سایر علوم قرآنی 26
- ب. تفسیر و سایر علوم قرآنی و اسلامی: 27
- طبری و کتاب تفسیرش جامع البیان عن تأویل آی القرآن 30
- ستایش علما و مفسران از جامع البیان طبری و کارآیی او در تفسیر 32
- نگاهی بر پارهای از مقدمه و متن تفسیر طبری 39
- موضع نااستوار طبری در برابر مسأله وجود معرّبات در قرآن کریم 40
- الف. استشهاد به آیههای قرآن: 40
- ب. ملازمه میان سبک و اسلوب قرآن و تک واژههای آن: 41
- پ. تأویل ناروای طبری درباره گفتار پیشینیان: 42
- ت. تجسمهای طبری در استدلال یا اطنابی ممل و مبتنی بر احتمال: 43
- خردهگیریهایی بر طبری در رابطه با انکار وجود معرّبات در قرآن 45
- طرفداران وجود معرّبات در قرآن کریم 48
- ب. بطلان ملازمه میان سبک و اسلوب زبان و تکواژههای آن 51
- د. اطنابی که طبری در سراسر تفسیر خود بدان دچار آمده است 52
- ج. تأویل ناروای طبری درباره گفتار پیشینیان 52
- اشتباهی تاریخی که به لغزش دیگران بارور گشت 54
- یادداشتها 58
- نکاتی از سرگذشت و آثار و شیوه تاریخنگاری طبری [دکتر سید محمّد دامادی] 63
- اشاره 63
- الف- مقدمه 64
- ب- طبری، مظهر اوصاف و کمالات اسلامی 67
- د- طبری در رهگذر زندگانی اجتماعی 69
- ج- طبری در قلمرو زندگانی فردی 69
- ه- سبک و شیوه حاکم بر آثار طبری 70
- و- روش طبری در تفسیر 71
- ز- تاریخنگاری طبری 73
- یادداشتها 77
- برگزیده مراجع و منابع 79
- بخش دوّم فقه و تفسیر 81
- مقدّمه 82
- [ادب نقد] آیت اللّه عبد اللّه جوادی آملی حوزه علمیه قم 82
- فصل یکم: سیره تفسیر طبری 85
- فصل دوم: معرفت خدای سبحان در تفسیر طبری 86
- فصل سوم: معرفت وحی و رسالت در تفسیر طبری 91
- فصل چهارم: معرفت امامت در تفسیر طبری 100
- فصل پنجم: معرفت مسائل فقهی در تفسیر طبری 113
- یادداشتها 127
- اشاره 131
- آغاز وحی و بعثت پیامبر (ص) در تاریخ و تفسیر طبری (بررسی و نقد) [حجة الاسلام و المسلمین علی دوانی] 131
- پیشگفتار 132
- تاریخ و تفسیر طبری 134
- احادیث آغاز وحی در تاریخ و تفسیر طبری 135
- بررسی و نقد حدیث به وسیله علامه شرف الدین عاملی 136
- نقد حدیث از دید ما 138
- حدیث دوم 139
- نقد حدیث 139
- حدیث سوم 140
- نقد حدیث 143
- حدیث چهارم 144
- حدیث پنجم 145
- نقد حدیث 145
- حدیث ششم 146
- نقد حدیث 146
- حدیث هفتم 147
- نقد حدیث 147
- نقد حدیث 148
- حدیث هشتم 148
- نقد حدیث 149
- نقد حدیث 150
- حدیث نهم 150
- حدیث دهم در تفسیر طبری، به نقل بلعمی 151
- نقد حدیث 153
- احادیث آغاز وحی در منابع دیگر 154
- بررسی و نقد آنها 155
- انعکاس احادیث آغاز وحی و بعثت پیامبر (ص) در اندیشههای خود و بیگانه 157
- واقعیت آغاز وحی و بعثت پیامبر (ص) در منابع شیعه امامیه 160
- امیر المؤمنین (ع) و مسئله آغاز وحی 161
- گفتار پیشوای دهم امام هادی علیه السّلام 162
- توضیح مطلب 164
- آغاز وحی در حدیث ابن عباس به روایت شیعه 165
- امام صادق (ع) و آغاز وحی 165
- توضیح 166
- پایان بحث و نتیجهگیری 171
- کدام سوره برای نخستین بار نازل شد؟ 174
- آیا بسم اللّه جزء قرآن است یا پیغمبر افزوده است؟ 175
- بسم اللّه را باید به جهر یا اخفات خواند، یا حذف کرد؟ 178
- نتیجه بحث 180
- یادداشتها 181
- اشاره 183
- آیات احکام از تفسیر طبری [سید حمد طبیبیان] 183
- آیات و احکام به ترتیب توالی سور و آیات قرآنی: 193
- آیات احکام به ترتیب الفبایی: 195
- یادداشتها 198
- اشاره 200
- تفسیر طبری در نقد و بررسی [دکتر محمد فاضلی] 200
- یادداشتها 227
- اشاره 232
- روش تفسیری طبری [علیرضا میرزا محمّد] 232
- بحث در نخستین تفسیر مدوّن 234
- درآمدی بر شناخت تفسیر طبری 235
- تفسیر طبری از دیدگاه دانشوران 238
- شیوه طبری در تفسیر 241
- مختصّات تفسیر طبری 244
- الف- بعد قرآنی 247
- ب: بعد روائی 252
- نقد و تحلیل 254
- یادداشتها 259
- منابع تحقیق 265
- اشاره 268
- ترجمه آیات تفسیر طبری 1 و ابو الفتوح رازی [دکتر محمّد ناصح] 268
- موارد اختلاف در هر دو اثر: 283
- مواد مشترک در هر دو اثر: 283
- یادداشتها 285
- طبری و ابو الفتوح [دکتر محمد جعفر یاحقی] 286
- اشاره 286
- الف: مباحث لغوی 293
- ب: مسائل نحوی 294
- ج: مباحث فقهی 295
- د: قصص و تاریخ 297
- یادداشتها 299
- بخش سوّم تاریخ و اسطوره 300
- اشاره 301
- مکتب تاریخنگاری طبری [دکتر صادق آئینهوند] 301
- منابع طبری در تدوین تاریخ: 305
- روش تألیف 307
- امتیازات تاریخنگاری طبری 312
- نقاط قوّت و ضعف طبری: 312
- ایرادهایی که بر او گرفتهاند 313
- مقبولیّت کار او در نزد مورخان 314
- یادداشتها 315
- کتابشناسی «منابع مقاله» بر حسب الفبایی نام مؤلف 316
- اسطوره در تاریخ [مینو امیر قاسمی] 318
- اشاره 318
- یادداشتها 324
- کتابهای مورد استفاده در تهیه مقاله: 324
- دوره اساطیری ایران در تاریخ طبری [دکتر علی بلوکباشی] 325
- اشاره 325
- طبری: نگارش تاریخ برپایه اسطوره 331
- زمینه اجتماعی اسطورهها 335
- خاستگاه اسطورهها 337
- طبری: نگرشها و برداشتها 338
- اسطوره: واهی یا واقعی بودن 339
- طبری: روش تاریخنویسی 341
- منابع فارسی 343
- ب- مقالات 344
- اشاره 346
- نقش تاریخ در تفسیر طبری [دکتر مهدی تدیّن] 346
- یادداشتها: 364
- جایگاه طبری در تاریخنگاری اسلامی [دکتر ناصر تکمیل همایون] 365
- اشاره 365
- مدخل 366
- باب یکم زمینههای فرهنگی و اجتماعی تاریخنگاری اسلامی 368
- 3- سلطه باورهای ارزشی- اجتماعی 369
- 1- تعلق تاریخ به سرگذشت یک قوم و نژاد 369
- 2- شکلیابی تاریخ در ارتباط با حکومت 369
- 4- نقصهای فرهنگی و علمی 370
- 1- تاریخنگاری در تمدن اسلامی و ادوار آن 370
- 2- شکلگیریهای آغازین 372
- الف- ریشههای عربی 372
- ب- منابع یهود و نصارا 373
- ج- نفوذ فرهنگی ایران 374
- 3- نظامیابی تاریخی 375
- 4- متقدمان راهگشا 376
- نتیجهگیری 377
- باب دوم زندگینامه علمی و فرهنگی طبری 378
- 1- خاستگاه و کوششها 379
- ب- اقامت در بین النهرین 380
- ج- عزیمت به سرزمین مصر 381
- ه- بازگشت به بغداد و درگذشت 382
- د- یاد وطن و دیدار یاران 382
- 2- آثار و تألیفات (کتاب و رسائل گوناگون) 383
- و- در سیره بزرگان دین و طبقات 384
- ج- در اخلاق 384
- ز- در اعتقادات شخصی 384
- ب- در فقه و امور شرعی 384
- د- در بیان مذاهب و رد و نقد 384
- ه- در علوم قرآنی 384
- الف- در حدیث 384
- ط- کتاب معتبر تاریخی 385
- ح- چند کتاب دیگر 385
- نتیجهگیری 385
- باب سوم تاریخنگاری طبری 386
- ب- آشنایی 387
- 1- دادههای کتابشناسی 387
- ج- تاریخ طبری در جامعه ایرانی 389
- 2- تبویب کتاب 389
- کتاب دوم (عصر رسول اللّه «ص») 390
- کتاب اول (عصر پیش از اسلام) 390
- کتاب سوم (عصر خلفای راشدین) 390
- کتاب پنجم (عصر بنی عباس) 391
- کتاب چهارم (عصر بنی امیه) 391
- 3- منابع و مآخذ تاریخ طبری 391
- 4- موضعگیریهای گوناگون 397
- نتیجهگیری 402
- باب چهارم تاریخنگاری بعد از طبری 404
- الف- تاریخنگاری عربی 407
- 1- طبری در مسیر تاریخنگاری اسلامی (عربی- فارسی) 407
- ب- تاریخنگاری فارسی 408
- 2- نظر مورخان پس از طبری 409
- الف- ابن اثیر (جنبه توصیفی- شرق اسلامی) 409
- ب- ابن خلدون (جنبه تحلیلی- غرب اسلامی) 411
- 3- تاریخ در روند «علمی شدن» 414
- نتیجهگیری 417
- حاصل سخن 418
- یادداشتها 422
- اشاره 432
- تاریخنگاری و مذهب ظاهری [دکتر سیّد محمّد مهدی جعفری] 432
- مرجئه و معتزله 435
- جریان فرهنگ و اندیشه تشیّع 436
- دوره دوم عبّاسیان و حاکمیّت اهل حدیث 440
- قیامها و انقلابها و تضعیف و تجزیه کشور 442
- اوضاع اجتماعی و اقتصادی این دوره 443
- اوضاع فرهنگی و مذهبی دوره دوم عبّاسی 445
- یادداشتها 454
- منابع مورد استفاده: 454
- اشاره 455
- طبری و سلفیگری [سید ابراهیم سید علوی] 455
- رؤیت خداوند 461
- نزول بر آسمان دنیا 462
- نسبت دادن دست به خداوند 462
- افعال عباد 463
- استواء بر عرش 465
- یادداشتها 466
- ری در زمان طبری [پروانه نیکطبع] 467
- اشاره 467
- منابع- 478
- بخش چهارم زبان و ادب 479
- ترجمه تاریخ طبری [استاد ملک الشعرای بهار] 480
- اشاره 493
- نسخه خطی ترجمه تاریخ طبری نگهداشته در ونیز [پروفسور آنجلو میکله پیه مونتسه] 493
- یادداشتها 500
- اشاره 502
- برخی نکات دستوری و واژگانی در ترجمه تفسیر طبری [فریدون تقیزاده طوسی] 502
- قدمت نثر ترجمه تفسیر طبری 504
- شیوه نثر تفسیر 505
- شیوه جمع بستن کلمات فارسی و عربی 506
- کیفیّت اسم نکره 508
- اسم مصدر و حاصل مصدر 508
- ضمیر 509
- صفت 510
- عدد (صفات عددی) 511
- فعل 512
- تکرار 516
- ترتیب قرار گرفتن ارکان جمله 517
- قید و حروف 518
- مفعول صریح (بیواسطه) 518
- معانی برخی از حروف 520
- استفهام 520
- حذف، ابدال، ادغام، تخفیف، کتابت 522
- یادداشتها و منابع 526
- زبان ترجمه در ترجمه تفسیر طبری [دکتر محمّد جاوید صباغیان] 527
- اشاره 527
- تفسیر حروف مقطّع قرآن: 531
- یادداشتها 540
- ترجمه تفسیر طبری و تأثیر آن در حفظ و گسترش زبان فارسی [دکتر عزیز اللّه جوینی] 541
- ردپای باورهای عامیانه در ترجمه تفسیر طبری 1 (نکتههایی غیرقرآنی از ترجمه تفسیر طبری) [رحمان چهاراویماق] 548
- اشاره 548
- مقدمه: 549
- فهرست مطالب 551
- بخش پنجم: (منشأسازی برای پدیدههای اجتماعی) 552
- بخش ششم: (منشأسازی برای پدیدههای طبیعی) 552
- بخش دوم: (دید غیرعلمی و اسطورهای نسبت به جهان هستی و خلقت) 552
- بخش چهارم: (منشأسازی برای شعائر و آیینهای مذهبی) 552
- بخش سوم: (ساختن منشأ مذهبی برای آداب و رسوم ملی و اجتماعی) 552
- بخش هفتم: ردپای افسانه در تفسیر آیات بخش اول: باورهای عامیانه اجتماعی و مذهبی 553
- بخش دوم: دید غیرعلمی و اسطورهای نسبت به جهان هستی و خلقت 558
- بخش سوم: ساختن منشأ مذهبی برای آداب و رسوم ملی و اجتماعی 559
- بخش چهارم: منشأسازی بر شعائر و آیینهای مذهبی 561
- بخش پنجم: منشأسازی برای پدیدههای اجتماعی 562
- بخش ششم: منشأسازی برای پدیدههای طبیعی 564
- یادداشتها 568
- بخش هفتم: ردپای افسانه در تفسیر آیات 568
- اشاره 569
- بررسی ادبی ترجمه تفسیر طبری [دکتر اسماعیل حاکمی] 569
- الف- ویژگیهای لفظی 572
- برخی از ویژگیهای دستوری و املائی کتاب: 578
- ب- ویژگیهای معنوی کتاب به اختصار 579
- فهرست منابع مورد استفاده: 580
- اشاره 581
- سبک نثر تاریخ بلعمی [دکتر مهدی درخشان] 581
- تفصیل و اطناب 585
- ایجاز و کوتاهی جملهها 585
- سادگی و روانی کلام 585
- دور بودن از مختصات نثر عربی 587
- جمع بستن کلمات عربی به شیوه پارسی 587
- مصدر مرخم و مصدر جعلی 589
- الفاظ و عبارات مترادف 589
- مصدر فارسی بجای مصدر عربی 589
- «ت» کشیده بجای «ة» گرد 589
- آمدندش- دیدنش 590
- مستقبل محقق الوقوع 591
- تکرار افعال 592
- حذف افعال 592
- هست و است 593
- اولیتر و حقتر 593
- ولیکن 594
- یکی بجای یاء وحدت 594
- چون- چرا 594
- با- ب 595
- آنچه که 595
- اگر- یا 595
- چنانچه- چنانکه 595
- این و آن برای تعریف 596
- راء زاید 596
- الکا و قوشچی 596
- کاف تحقیر و تحبیب 596
- باء تأکید و سایر پیشاوندها 597
- سایر مختصات و نکتهها 597
- برخی از مآخذ و یادداشتها 598
- طبری و فردوسی: تاریخ و حماسهسرایی [جووانی درمه] 600
- تاریخ طبری از دیدگاه بلعمی [دکتر برات زنجانی] 605
- اشاره 605
- اختلاف در معانی و تفسیر بعضی از آیات 606
- موسی و طور 608
- موسی و فرعون 608
- اصحاب الایکه 608
- پیغامبری خواستن موسی برای هفتاد تن 609
- موسی و خضر 609
- ابراهیم و پادشاه مصر 610
- بل فعله کبیرهم 611
- ابراهیم و دیدن ستاره 611
- دیو و سلیمان 612
- یاران کهف 612
- ترتیب وقایع تاریخی 613
- دیانوس و اصحاب کهف 613
- حدیث ایوبّ و حدیث یوسف و حدیث شعیب 613
- مائده آسمانی 614
- اختصارگویی 614
- مورچه و سلیمان 614
- به نعمت رسیدن قوم بنی اسراییل 615
- ذو القرنین 615
- احسن القصص 616
- حکایت کشته 616
- سخنی که با عقل سازگار نیست 617
- خبر منکرگونه 618
- قصّه عزیر 618
- سنّت ختنه 619
- توجیهات 619
- چرا یوسف از شرابدار حاجت خواست؟ 620
- چرا جادوان بخدا ایمان آوردند؟ 621
- چرا قباد دستور داد مملکت را مساحت کنند و به نسبت مساحت خراج نهند؟ 622
- محمد بن جریر طبری به ذکر وقایع تاریخی و به اختصارگویی توجّه داشته 623
- نسخهنویسان و تاریخ طبری 624
- محمد بن محمد بلعمی که اختصارگویی را نمیپسندد گاهی خود به اختصار پرداخته است 624
- مآخذ و مدارک 625
- نکتههای بلاغی در تفسیر طبری [دکتر محمد علوی مقدم] 627
- اشاره 627
- مآخذ و منابع و مشخصات آنها 660
- ترجمه تفسیر طبری [دکتر مهدی محقّق] 665
- اشاره 665
- مشخصات مآخذ این مقاله 678
- یادداشتها 679
بنگاه ترجمه و نشر کتاب).
13. طبقات المفسرین، سیوطی، لیدن 1839 م.
14. صون المنطق و الکلام عن المنطق و الکلام، سیوطی، قاهره 1366 ق.
15. الفهرست، ابن الندیم، چاپ مطبعه رحمانیه.
16. کتاب المصاحف، سجستانی، به کوشش دکتر جعفری، قاهره 1355 ق.
17. کشف الاسرار و عدة الابرار، ابو الفضل رشید الدین میبدی، به کوشش علی اصغر حکمت، تهران 1321.
18. گلستان سعدی، از روی نسخه فروغی چاپ مؤسسه مطبوعاتی امیر کبیر.
19. گنج بازیافته، گردآورنده محمد دبیرسیاقی، تهران 1334.
20. مرزباننامه، سعد وراوینی، به تصحیح و تحشیه محمد قزوینی، تهران 1317.
21. معجم الادباء، یاقوت حموی، قاهره 1355 ق.
22. وجوه قرآن، حبیش بن ابراهیم تفلیسی (تحت چاپ، هدیه دکتر یحیی مهدوی به دانشگاه تهران).
23. الوزراء و الکتاب، جهشیاری، مصر 1357 ق.
24. ویس و رامین، فخر الدین اسعد گرگانی، تهران 1314.
یادداشتها
______________________________
(1) یاقوت حموی، معجم الادباء، ج 18، ص 85.
(2) نظر به حدیث «اطلبوا العلم و لو بالصین» داشته است.
(3) سیوطی، طبقات المفسرین، ص 30.
(4) سیوطی، صون المنطق و الکلام عن المنطق و الکلام، ص 88.
(5) ابن الندیم، الفهرست، 369.
(6) یاقوت حموی، معجم الادباء، ج 18، 64.
(7) ابن ابی داود سجستانی، کتاب المصاحف، ص 20.
(8) جهشیاری، الوزراء و الکتاب، ص 76.
(9) رشید الدین میبدی، کشف الاسرار و عدة الابرار، ج 1، ص 472.
(10) فخر الدین گرگانی، ویس و رامین، ص 174.
______________________________
(11) ناصر خسرو، دیوان اشعار، ص 167.
(12) عطار، تذکرة الاولیاء، ج 1، ص 268.
(13) بیهقی، تاریخ، ص 678.
(14) میبدی، کشف الاسرار، ج 1، ص 523.
(15) عطار، تذکرة الاولیاء، ج 1، ص 84.
(16) ناصر خسرو، دیوان اشعار، ص 412.
(17) ناصر خسرو، دیوان اشعار، ص 358.
(18) شیخ طوسی، ترجمه نهایه، ج 2، ص 476.
(19) منوچهری دامغانی، دیوان اشعار، ص 177.
(20) سعد وراوینی، مرزباننامه، ص 45.
(21) دکتر محمد معین، اسم مصدر و حاصل مصدر، ص 31.
(22) حبیش تفلیسی، وجوه قرآن، ص 80.
(23) فخر الدین گرگانی، ویس و رامین، ص 163.
(24) ناصر خسرو، دیوان اشعار، ص 286.
(25) فخر الدین گرگانی، ویس و رامین، ص 346.
(26) ابو الفضل میبدی، کشف الاسرار، ج 1، ص 492.
(27) فخر الدین گرگانی، ویس و رامین، ص 233.
(28) ناصر خسرو، دیوان اشعار، ص 348.
(29) سنائی، دیوان اشعار، ص 531.
(30) میبدی، کشف الاسرار، ج 1، ص 155.
(31) منوچهری دامغانی، دیوان اشعار، ص 49.
(32) فخر الدین گرگانی، ویس و رامین، ص 77 و 135.
(33) نقل از گنج بازیافته، گردآورده محمد دبیرسیاقی، ص 16.
(34) ناصر خسرو، دیوان اشعار، ص 94.
(35) ناصر خسرو، دیوان اشعار، ص 491.
(36) فخر الدین گرگانی، ویس و رامین، ص 63.
(37) امیر معزی، دیوان اشعار، ص 598.
(38) ناصر خسرو، دیوان اشعار، ص 13.
(39) ناصر خسرو، دیوان اشعار، ص 144.
(40) خواجه نظام الملک، سیر الملوک، ص 110.
(41) سیوطی، البهجة المرضیة فی شرح الالفیة، ص 144.
(42) ناصر خسرو، دیوان اشعار، ص 109.